Summer Fruits | वाढत्या तापमानात शरीरातील पाण्याचे संतुलन राखणे अत्यंत कठीण जाते. आहारतज्ज्ञांच्या मते, या दिवसांत लोक पाणी भरपूर पितात, मात्र फळांच्या सेवनाकडे त्यांचे दुर्लक्ष होते. नैसर्गिक इलेक्ट्रोलाइट्सने समृद्ध असलेली फळे केवळ चवीसाठी नसून ती उन्हाळ्याच्या दिवसांत शरीराला ताजेतवाने आणि निरोगी ठेवण्यासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरतात
पाण्याची पातळी टिकवणारी फळे आणि खाण्याची योग्य वेळ
उष्माघाताच्या काळात शरीरातून मोठ्या प्रमाणावर घाम निघून गेल्यामुळे पाण्याचे आणि आवश्यक क्षारांचे प्रमाण कमी होते. निसर्गाने ही घट भरून काढण्यासाठी आपल्याला अत्यंत रसाळ फळांचा पर्याय उपलब्ध करून दिला आहे. द्राक्षे, कलिंगड, संत्री, खरबूज, लिची आणि विविध प्रकारच्या बेरीजमध्ये नव्वद टक्क्यांहून अधिक पाण्याचा अंश असतो. या व्यतिरिक्त, ताडगोळा (Ice Apple), चेरी आणि जांभूळ यांसारखी फळे शरीराला आतून थंडावा देण्याचे काम करतात, ज्यामुळे उन्हाचा थकवा जाणवत नाही. ही सर्व फळे शरीराला केवळ हायड्रेट करत नाहीत, तर उपयुक्त खनिजे आणि जीवनसत्त्वांचा पुरवठा करून दिवसभर ऊर्जावान ठेवतात.
ही रसाळ फळे आहाराचा भाग बनवताना ती नेमकी कधी खावीत, हा प्रश्न अनेकांना पडतो. तज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसार, सकाळचा नाश्ता आणि दुपारचे जेवण यांच्या मधल्या वेळेत किंवा संध्याकाळच्या सत्रात फळांचे सेवन करणे शरीरासाठी सर्वाधिक लाभदायक असते. या दोन जेवणांमधल्या वेळेत फळे खाल्ल्यामुळे रक्तातील साखरेचे प्रमाण नियंत्रणात राहण्यास मदत होते आणि शरीराला सलग ऊर्जा मिळत राहते. तसेच, जर तुम्ही व्यायाम करणार असाल किंवा बाहेर फिरायला जाण्याच्या विचारात असाल, तर त्यापूर्वी एखादे फळ खाणे खूप फायद्याचे ठरते, कारण त्यातील नैसर्गिक गोडवा शरीराला त्वरित ऊर्जा प्रदान करतो.
फळे खाण्याबाबतचे गैरसमज आणि योग्य पद्धत
अनेकदा फळे खाल्ल्यानंतर लगेचच तहान लागल्याची तक्रार लोक करतात, यामागे एक साधे शास्त्रीय कारण दडलेले आहे. फळांमध्ये असलेली नैसर्गिक साखर पचवण्यासाठी शरीरातील पेशींमधील पाण्याचा वापर केला जातो, तसेच फळांमधील तंतुमय पदार्थ (फायबर) पचनक्रियेत पाणी शोषून घेतात. यासोबतच काही फळांमध्ये आढळणारे पोटॅशियम आणि जीवनसत्त्व बी६ (Vitamin B6) लघवीवाटे थोडे पाणी बाहेर टाकण्यास (Diuretic effect) मदत करतात, त्यामुळे तहान लागणे ही एक नैसर्गिक आणि सामान्य प्रक्रिया आहे. तसेच, आपल्याकडे अनेकदा फळांवर मीठ किंवा चाट मसाला भुरभुरून खाण्याची सवय असते, जी आरोग्यासाठी हानिकारक ठरू शकते. ‘डॅश डाएट’ (DASH Diet) नुसार फळे शरीरातील अतिरिक्त पाणी बाहेर काढतात, तर मीठ शरीरात पाणी साठवून ठेवते (Water retention), ज्यामुळे फळांचे मूळ फायदे आणि पोषक तत्त्वे कमी होतात.
उन्हाळ्याच्या दिवसांत रस (ज्यूस) पिण्याकडे अनेकांचा कल असतो, परंतु आहारतज्ज्ञ नेहमी संपूर्ण फळ चावून खाण्याचा सल्ला देतात. फळांचा रस काढताना त्यातील सर्व महत्त्वाचे तंतुमय पदार्थ नष्ट होतात आणि केवळ साखर शिल्लक राहते, ज्यामुळे रक्तातील साखरेची पातळी अचानक वाढण्याची भीती असते. याउलट, संपूर्ण फळ खाल्ल्यास फायबरमुळे पचन सुधारते आणि साखर हळूहळू रक्तात मिसळते; त्यामुळे ज्यूसऐवजी ताजी फळे किंवा घरगुती ‘फ्रूट सॅलड’ खाणे उत्तम पर्याय आहे. बाजारातून फळे आणताना ती नेहमी ताज्या आणि स्थानिक हंगामातील असावीत, कारण स्थानिक हवामानानुसार उगवलेली फळे पचनास सोपी आणि अधिक पौष्टिक असतात. फळांचे त्यांच्या नैसर्गिक स्वरूपात सेवन केल्यास शरीरातील पाण्याचे प्रमाण संतुलित राहून उष्णतेचा त्रास कमी होतो.
