ATM | रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (Reserve Bank of India – RBI) एटीएम (ATM) व्यवहारांशी संबंधित शुल्कांमध्ये वाढ करण्याची घोषणा केली आहे, जी १ मे २०२५ पासून लागू होणार आहे. या निर्णयामुळे ग्राहकांना त्यांच्या बँकेच्या मोफत एटीएम व्यवहार मर्यादेनंतर (Free Transaction Limit) पैसे काढण्यासाठी आता अधिक शुल्क मोजावे लागणार आहे. तसेच, इंटरचेंज फी आणि नॉन-फायनान्शियल व्यवहारांसाठीच्या शुल्कातही वाढ करण्यात आली आहे.
वाढीव व्यवहार शुल्क
आरबीआयच्या नवीन नियमांनुसार, १ मे २०२५ पासून, बँकांना त्यांच्या ग्राहकांकडून मोफत मर्यादेनंतरच्या प्रत्येक एटीएम व्यवहारासाठी पूर्वीच्या २१ रुपयांऐवजी २३ रुपये शुल्क आकारण्याची परवानगी असेल. म्हणजेच प्रत्येक अतिरिक्त व्यवहारासाठी ग्राहकांना २ रुपये जास्त द्यावे लागतील. आरबीआयच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, प्रत्येक बँक ग्राहकाला आपल्या स्वतःच्या बँकेच्या एटीएममधून दरमहा ५ मोफत व्यवहार करण्याची परवानगी आहे.
याशिवाय, इतर बँकांच्या एटीएममधून व्यवहार करण्यासाठीही मर्यादा निश्चित केलेली आहे. मेट्रो शहरांमध्ये (Metro Cities) इतर बँकांच्या एटीएममधून ३ मोफत व्यवहार करता येतात, तर नॉन-मेट्रो शहरांमध्ये (Non-Metro Cities) ही मर्यादा ५ मोफत व्यवहारांची आहे. ही मोफत मर्यादा ओलांडल्यानंतरच हे वाढीव २३ रुपयांचे शुल्क लागू होईल. डिजिटल पेमेंटला प्रोत्साहन देण्याच्या उद्देशानेही हे बदल केले जात असल्याचे म्हटले जाते.
इंटरचेंज शुल्क
ग्राहकांकडून घेतल्या जाणाऱ्या शुल्कासोबतच, आरबीआयने बँकांमधील एटीएम इंटरचेंज फी (ATM Interchange Fee) मध्ये देखील वाढ केली आहे. ही फी आता प्रति आर्थिक व्यवहार १७ रुपयांवरून १९ रुपये करण्यात आली आहे (२ रुपयांची वाढ). एटीएम इंटरचेंज फी म्हणजे जेव्हा एका बँकेचा ग्राहक दुसऱ्या बँकेचे एटीएम वापरतो, तेव्हा ग्राहकाच्या बँकेकडून एटीएम सेवा पुरवणाऱ्या बँकेला दिले जाणारे शुल्क. तसेच, नॉन-फायनान्शियल व्यवहारांसाठीचे (Non-Financial Transactions) इंटरचेंज शुल्कही ६ रुपये प्रति व्यवहार करण्यात आले आहे. यामध्ये बॅलन्स चौकशी (Balance Enquiry), मिनी स्टेटमेंट इत्यादींचा समावेश होतो.
आरबीआयने हा शुल्कवाढीचा निर्णय प्रामुख्याने व्हाईट-लेबल एटीएम ऑपरेटर्सच्या (White-label ATM Operators) मागणीवरून घेतला आहे. एटीएम चालवण्याचा वाढता खर्च (Operational Costs) आणि कमी होत असलेले व्यवहार यामुळे व्यवसाय चालवणे कठीण होत असल्याचे ऑपरेटर्सचे म्हणणे होते. तथापि, या शुल्कवाढीचा परिणाम लहान बँकांच्या ग्राहकांवर अधिक होण्याची शक्यता आहे, कारण ते एटीएम सुविधांसाठी मोठ्या प्रमाणावर इतर बँकांच्या नेटवर्कवर अवलंबून असतात. भारतात डिजिटल पेमेंटचा (Digital Payments) वापर (२०१४ मधील ९५२ लाख कोटींवरून आर्थिक वर्ष २३ मध्ये ३,६५८ लाख कोटी रुपये) वाढत असल्याने एटीएमवरील अवलंबित्व कमी झाले असले, तरी एटीएम चालवण्याचा खर्च मात्र वाढला आहे.
Title : RBI ATM Withdrawal Charges Hike May 2025 India
