Mouth Ulcers| जर तुम्हाला तोंडात फोड येण्याचा त्रास वारंवार होत असेल, तर याकडे केवळ एक सामान्य जखम म्हणून दुर्लक्ष करू नका. ते शरीरातील काही बिघाडांचे संकेत असू शकतात. त्यामुळे तुम्हालाही सतत तोंड येत असेल तर त्याची कारणे माहिती असायला हवीत.
तोंड येणे ही केवळ एक साधी जखम नसून ती तुमच्या रोगप्रतिकारक शक्तीशी (Immune System) निगडित समस्या आहे. जेव्हा शरीरातील नैसर्गिक संरक्षण कवच (Mucosal Barrier) कमकुवत होते, तेव्हा तोंडातील जीवाणू पेशींवर हल्ला करतात. शरीरातील पोषक तत्वांचा अभाव आणि पचनसंस्थेतील दोष ही यामागची दोन प्रमुख कारणे मानली जातात.
पोषक तत्वांची कमतरता आणि पचनाच्या समस्या
‘मेडिसिननेट’ (MedicineNet) च्या संशोधनानुसार, वारंवार तोंड येणाऱ्या २०% व्यक्तींमध्ये जीवनसत्त्वांची कमतरता दिसून येते. यामध्ये प्रामुख्याने व्हिटॅमिन बी१२ (Vitamin B12) चा समावेश होतो, ज्याच्या अभावामुळे तोंडातील त्वचा संवेदनशील बनते. तसेच, शरीरात लोह (Iron) आणि फॉलिक ॲसिड (Folic Acid) कमी असल्यास तोंडाच्या नाजूक पडद्याला (Membrane) पुरेसा ऑक्सिजन मिळत नाही, परिणामी जिभ व गालाच्या आतील भागात जखमा होतात. याव्यतिरिक्त, जखम भरून काढण्यासाठी आवश्यक असलेले झिंक (Zinc) कमी पडल्यासही हा त्रास वाढतो.
तुमच्या पोटाचे आरोग्य आणि तोंडाचा थेट संबंध असतो. शरीरात पित्त (Acid Reflux) किंवा उष्णता वाढल्यास तोंड येण्याचे प्रमाण वाढते. जर कोणाला ‘सिलियाक डिसीज’ (Celiac Disease) किंवा ‘क्रोहन्स डिसीज’ (Crohn’s Disease) सारखे आतड्यांचे गंभीर आजार असतील, तर तोंड येणे हे त्याचे प्राथमिक लक्षण असू शकते. बद्धकोष्ठतेमुळे (Constipation) शरीरातील विषारी घटक वाढतात, ज्याचा थेट परिणाम तोंडाच्या आरोग्यावर होतो.
‘नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिन’ (National Library of Medicine) नुसार, अति तणावामुळे शरीरातील कॉर्टिसोल हार्मोन (Cortisol Hormone) वाढते. याचा परिणाम रोगप्रतिकारक शक्तीवर होऊन पांढऱ्या रक्तपेशी चुकून तोंडातील स्वतःच्याच पेशींवर हल्ला करतात, ज्याला ‘ऑटो-इम्यून रिस्पॉन्स’ (Auto-immune Response) म्हणतात. अनेकदा परीक्षा किंवा कामाच्या व्यापाच्या वेळी तोंड येण्याचे हेच मुख्य कारण असते.
काही विशिष्ट खाद्यपदार्थ देखील तोंडातील नाजूक त्वचेला त्रासदायक ठरतात. जास्त तिखट आणि मसालेदार जेवणामुळे तोंडातील पीएच (pH) पातळी बिघडते. तसेच लिंबू, संत्री किंवा अननस यांसारख्या आंबट फळांमधील सायट्रिक ॲसिडमुळे (Citric Acid) हे फोड अधिक दुखू शकतात. काही व्यक्तींना टूथपेस्टमध्ये असलेल्या ‘सोडियम लॉरेल सल्फेट’ (SLS) या घटकाची ॲलर्जी असू शकते, ज्यामुळे वारंवार तोंड येते.
तोंड आल्यावर कोमट पाण्यात मीठ टाकून गुळण्या केल्यास जंतू मरतात आणि जखम लवकर भरण्यास मदत होते. फोडावर मध (Honey) किंवा शुद्ध तूप लावल्याने जळजळ आणि वेदना कमी होतात, कारण मधात नैसर्गिक अँटिबॅक्टेरियल गुणधर्म असतात. पचन सुधारण्यासाठी आणि शरीरातील उष्णता कमी करण्यासाठी दही व ताकातील प्रोबायोटिक्स (Probiotics) अत्यंत प्रभावी ठरतात. यासोबतच शरीराची झीज भरून काढण्यासाठी ७ ते ८ तासांची पुरेशी विश्रांती घेणे आवश्यक आहे.
आहारतज्ज्ञांच्या मते, संतुलित आहार आणि तणावमुक्त जीवनशैलीमुळे ही समस्या दूर होऊ शकते. मात्र, जर तोंडातील फोड दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ बरा होत नसेल किंवा असह्य वेदना होत असतील, तर तातडीने तज्ज्ञ डॉक्टरांचा (Doctor) सल्ला घेणे अनिवार्य आहे. वेळीच केलेले निदान भविष्यातील मोठ्या शारीरिक समस्या टाळू शकते.
