High-Tech Parenting | आजच्या धावपळीच्या जीवनात कामाचा ताण आणि वेळेअभावी पालक आणि मुलांमधील नैसर्गिक नातेसंबंधांवर परिणाम होत आहे. पूर्वी आई अंगाई गीत गाऊन बाळाला झोपवत असे, आता त्याची जागा मोबाईलवरील गाण्यांनी घेतली आहे. आईच्या मांडीची जागा आता आपोआप झोका देणाऱ्या हायटेक, स्मार्ट आणि स्वयंचलित पाळण्यांनी (Automatic Cradles) घेतली आहे, ज्यांना पालक दूर राहूनही मोबाईलने नियंत्रित करतात. इतकेच नाही, तर पालकांच्या हृदयाच्या ठोक्यांची नोंद करून मुलांना त्यांच्या उपस्थितीचा आभास देणारे बेबी मॉनिटर्सही (Baby Monitors) बाजारात आले आहेत. पण हे ‘हायटेक’ संगोपन मुलांच्या सर्वांगीण विकासासाठी खरोखरच योग्य आहे का? (High-Tech Parenting)
तंत्रज्ञानावर आधारित पालकत्व
जन्मानंतर बाळ सर्वात आधी स्पर्श, गंध, आवाज, दृष्टी आणि चव या पंचेंद्रियांच्या (Sensory Senses) माध्यमातून अनुभव घ्यायला शिकते. याच इंद्रियांच्या साहाय्याने ते आई-वडील आणि घरातील इतर सदस्यांना ओळखू लागते, त्यांच्यात फरक करायला शिकते. मात्र, आधुनिक नाविन्यपूर्ण बेबी केअर उत्पादने आणि हायटेक गॅजेट्स हे नैसर्गिक अनुभव देऊ शकत नाहीत. तज्ञांच्या मते, यामुळे कुठेतरी मुलांची आकलन क्षमता (Processing Skills) आणि संवेदना ग्रहण करण्याची नैसर्गिक शक्ती कमजोर होत आहे.
आईचा स्पर्श, तिची ऊब, वडिलांचा आवाज यातून मिळणारी सुरक्षिततेची भावना आणि भावनिक जोड हे कोणत्याही उपकरणातून मिळणे शक्य नाही. तंत्रज्ञानाच्या अतिवापराने मुले कुटुंबातील सदस्यांना नैसर्गिकरित्या ओळखायला उशीर लावू शकतात किंवा त्यांच्याशी भावनिकरित्या जोडले जाण्यात अडचणी येऊ शकतात. काही अभ्यासांनुसार, अशा हायटेक संगोपनामुळे मुलांच्या बुद्ध्यांकावर (IQ Level) देखील नकारात्मक परिणाम होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. (High-Tech Parenting)
आरोग्यावरील धोके
हायटेक संगोपनाचे परिणाम केवळ भावनिक किंवा बौद्धिक पातळीवरच नव्हे, तर मुलांच्या वर्तणुकीवर आणि शारीरिक आरोग्यावरही दिसू शकतात. अशी मुले मोठी झाल्यावर अतिचंचल (Hyperactive) किंवा एकदम सुस्त (Lethargic) होण्याची शक्यता असते. वेळेअभावी पालक मुलांच्या प्रत्येक हट्टाला बळी पडतात, ज्यामुळे मुले हट्टी (Stubborn) आणि चिडचिडी बनू शकतात. यासोबतच, चुकीची जीवनशैली आणि अयोग्य आहार यामुळे मुलांमध्ये लठ्ठपणा (Obesity), उंची कमी राहणे, दृष्टी कमजोर होणे (Weak Eyesight), हाडे ठिसूळ होणे (Weak Bones) आणि हायपरॲक्टिव्ह डिसऑर्डरसारख्या समस्या वाढत आहेत.
अशा परिस्थितीत मुलांचा सर्वांगीण विकास साधण्यासाठी पारंपरिक पद्धतींचा अवलंब करण्याचा सल्ला योगगुरू बाबा रामदेव (Baba Ramdev) देतात. त्यांनी मुलांची शारीरिक आणि मानसिक वाढ योग्य होण्यासाठी काही नैसर्गिक उपाय आणि आहारावर भर दिला आहे. यामध्ये रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी गुळवेल (Giloy), तुळशीचा (Tulsi) काढा, हळदीचे दूध; शारीरिक वाढीसाठी आवळा (Amla)-एलोवेरा (Aloe Vera) रस, शतावरी (Shatavari); मेंदूच्या विकासासाठी ब्राह्मी (Brahmi), शंखपुष्पी (Shankhpushpi), अश्वगंधा (Ashwagandha) यांसारख्या वनस्पतींचा वापर सुचवला आहे. तसेच, दूध, सुकामेवा, ओट्स, कडधान्ये, रताळे यांसारख्या सुपरफूडचा आहारात समावेश करणे आणि मुलांना काही वेळ उन्हात खेळू देणे (व्हिटॅमिन डी साठी) महत्त्वाचे असल्याचे ते सांगतात.
Title : High-Tech Parenting Risks Child Development IQ
