Heart Attack | सध्या देशभरातील अनेक भागांमध्ये तापमानाचा पारा वेगाने वाढत असून, भारतीय हवामान विभागाने (IMD) अनेक ठिकाणी उष्णतेच्या लाटेचा (Heat Wave) इशारा, विशेषतः यलो अलर्ट (Yellow Heatwave Alert), जारी केला आहे. आगामी काही दिवसांमध्ये उत्तर भारतासह (North India) अनेक राज्यांमध्ये उष्णतेच्या लाटेचा प्रभाव अधिक जाणवण्याची शक्यता आहे. ही वाढलेली उष्णता आणि तीव्र ऊन केवळ सामान्य जीवनासाठीच त्रासदायक नाही, तर ते थेट आपल्या हृदयाच्या आरोग्यासाठीही अत्यंत धोकादायक ठरू शकते. तज्ञांच्या मते, वाढत्या तापमानात केलेली छोटीशी चूकही हृदयविकाराचा झटका (Heart Attack) येण्यास कारणीभूत ठरू शकते.

उष्णतेचा हृदयाच्या कार्यावर परिणाम

आरोग्य क्षेत्रातील तज्ञांच्या म्हणण्यानुसार, जेव्हा वातावरणातील तापमान प्रमाणापेक्षा जास्त वाढते किंवा उष्णतेची लाट येते, तेव्हा त्याचा थेट परिणाम आपल्या शरीराच्या हृदय व रक्तवाहिन्यांसंबंधी प्रणालीवर (Cardiovascular System) होतो. वाढलेल्या बाह्य तापमानामुळे शरीराला स्वतःचे तापमान नियंत्रित ठेवण्यासाठी आणि शरीर थंड ठेवण्यासाठी अधिक कार्य करावे लागते. या प्रक्रियेमध्ये हृदयाचे ठोके (Heart Rate) স্বাভাবিকतेपेक्षा वाढतात आणि हृदयावरील कामाचा बोजा वाढतो. ही परिस्थिती विशेषतः हृदयासाठी ताण निर्माण करणारी आणि धोकादायक ठरू शकते.

जेव्हा वातावरणातील तापमान इतके वाढते की शरीर नैसर्गिकरित्या स्वतःला थंड करू शकत नाही, तेव्हा ‘हीट स्ट्रोक’ (Heat Stroke) सारखी गंभीर स्थिती उद्भवते. अशावेळी शरीराचे अंतर्गत तापमान धोकादायक पातळीपर्यंत वाढते. वाढलेल्या तापमानामुळे शरीरातील पाणी कमी होऊन रक्त घट्ट होण्याची (Blood Thickening) शक्यता असते. रक्त घट्ट झाल्यामुळे रक्तवाहिन्यांमधून त्याचा प्रवाह (Blood Flow) सुरळीत होत नाही, तो मंदावतो. या मंदावलेल्या आणि घट्ट झालेल्या रक्ताला संपूर्ण शरीरात पोहोचवण्यासाठी हृदयाला अधिक जोर लावावा लागतो, ज्यामुळे हृदयावर अतिरिक्त दाब येतो. याच वाढलेल्या दाबामुळे आणि रक्ताभिसरणातील अडथळ्यांमुळे अचानक स्ट्रोक (Stroke) किंवा हृदयविकाराचा झटका येण्याचा धोका अनेक पटींनी वाढतो.

धोका कुणाला अधिक

वाढत्या तापमानाचा आणि उष्णतेच्या लाटेचा आरोग्यावर होणारा नकारात्मक परिणाम कोणालाही जाणवू शकतो, परंतु काही व्यक्तींना याचा धोका इतरांपेक्षा खूप जास्त असतो. ज्या लोकांना आधीपासूनच हृदयाशी संबंधित काही आजार आहेत किंवा इतर गंभीर आजार आहेत, त्यांना या काळात हृदयविकाराचा झटका येण्याचा धोका लक्षणीयरीत्या वाढतो. यासोबतच, वृद्ध व्यक्तींची (Elderly people) शारीरिक क्षमता कमी झालेली असल्याने त्यांनाही उष्णतेचा त्रास आणि त्यामुळे होणाऱ्या हृदयविकाराचा धोका अधिक असतो. त्यामुळे, अशा उच्च धोका असलेल्या व्यक्तींनी उन्हाळ्याच्या दिवसात आपल्या हृदयाची विशेष काळजी घेणे आणि आपल्या डॉक्टरांच्या नियमित संपर्कात राहणे अत्यंत आवश्यक आहे.

तीव्र उष्णतेपासून स्वतःचा बचाव करण्यासाठी आणि हृदय निरोगी ठेवण्यासाठी प्रत्येकाने काही साध्या पण प्रभावी प्रतिबंधात्मक उपाययोजना करणे गरजेचे आहे. यामध्ये सर्वात महत्त्वाचा उपाय म्हणजे आपले शरीर नेहमी हायड्रेटेड (Hydrated) ठेवणे. यासाठी दिवसभरात वेळोवेळी आणि भरपूर प्रमाणात पाणी पिणे आवश्यक आहे. पाण्यासोबतच, शरीराला थंडावा देणारी आणि पाण्याची पातळी टिकवून ठेवणारी पेये जसे की दही, ताक, लस्सी यांचे सेवन करावे. तसेच कलिंगड, काकडी, खरबूज यांसारखी पाणीदार फळे खावीत. आहारात बदल करणेही महत्त्वाचे आहे; जास्त तेलकट, मसालेदार आणि उष्ण गुणधर्माचे पदार्थ खाणे टाळावे. त्याऐवजी, पचायला हलके असलेले पदार्थ जसे की मोड आलेली कडधान्ये आणि उकडलेल्या भाज्या यांचा आहारात समावेश करावा. सर्वात महत्त्वाची खबरदारी म्हणजे, उन्हाच्या वेळी, विशेषतः दुपारी १२ ते ४ या वेळेत, जेव्हा तापमान सर्वाधिक असते, तेव्हा अत्यावश्यक काम नसेल तर घराबाहेर पडणे पूर्णपणे टाळावे. जर बाहेर जाणे गरजेचेच असेल, तर डोके आणि चेहरा उन्हापासून वाचवण्यासाठी टोपी, रुमाल किंवा दुपट्ट्याचा वापर आवर्जून करावा.

Title : Heatwave Heart Attack Risk Prevention Tips