Reels | आजकाल लहान मुलांपासून ते मोठ्यांपर्यंत, सर्वच वयोगटातील लोकांना मोबाईलवर रील्स (Reels) किंवा शॉर्ट व्हिडिओ (Short Videos) पाहण्याचे जणू व्यसनच लागले आहे. इंस्टाग्राम (Instagram), टिकटॉक (TikTok), फेसबुक (Facebook), यूट्यूब (YouTube) यांसारख्या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर (Social Media Platforms) स्क्रोल करत तासन्तास कधी निघून जातात, हे कळतही नाही. मात्र, डोळ्यांच्या डॉक्टरांनी या वाढत्या व्यसनाबद्दल अत्यंत गंभीर इशारा दिला आहे. रील्स पाहण्याच्या या सवयीमुळे डोळ्यांचे मोठे नुकसान होत असून, काही प्रकरणांमध्ये अंधत्वाचा (Blindness) धोकाही निर्माण होऊ शकतो, असे तज्ञांचे म्हणणे आहे.

डॉक्टरांचा इशारा

नुकत्याच यशोभूमी-इंडिया इंटरनॅशनल कन्व्हेन्शन अँड एक्स्पो सेंटर (Yashobhoomi-India International Convention and Expo Centre) येथे एशिया पॅसिफिक अकॅडमी ऑफ ऑप्थॅल्मोलॉजी (Asia Pacific Academy of Ophthalmology – APAO) आणि ऑल इंडिया ऑप्थॅल्मोलॉजिकल सोसायटीची (All India Ophthalmological Society – AIOS) संयुक्त बैठक पार पडली. या बैठकीत देशभरातील नेत्रतज्ञांनी वाढत्या स्क्रीन टाइममुळे डोळ्यांच्या आरोग्यावर होणाऱ्या गंभीर परिणामांवर चिंता व्यक्त केली. एपीएओ २०२५ चे अध्यक्ष डॉ. ललित वर्मा (Dr. Lalit Verma) यांनी, जास्त वेळ स्क्रीन पाहिल्यामुळे होणाऱ्या ‘डिजिटल आय स्ट्रेन’ला (Digital Eye Strain) एक साथीचा आजार म्हटले आहे. त्यांनी सांगितले की, ड्राय आय सिंड्रोम (Dry Eye Syndrome), मायोपिया (Myopia – दूरचे कमी दिसणे) आणि डोळ्यांवर सतत ताण (Eye Strain) येण्याच्या प्रकरणांमध्ये झपाट्याने वाढ होत आहे, विशेषतः जे लोक तास न् तास रील्स पाहतात त्यांच्यामध्ये हा त्रास अधिक दिसून येत आहे.

डॉक्टरांनी एक उदाहरण देताना सांगितले की, नुकताच एक विद्यार्थी डोळ्यांमध्ये सतत जळजळ होत असल्याची आणि दृष्टी अंधुक (Blurred Vision) झाल्याची तक्रार घेऊन आला होता. तपासणीमध्ये असे आढळून आले की, तो घरी बराच वेळ स्क्रीनवर रील्स पाहत असल्यामुळे त्याच्या डोळ्यांमध्ये पुरेसा ओलावा निर्माण होत नव्हता. त्याला तात्काळ आयड्रॉप्स देण्यात आले आणि ‘२०-२०-२० नियम’ (20-20-20 Rule) पाळण्याचा सल्ला देण्यात आला. हा नियम म्हणजे, दर २० मिनिटांनी स्क्रीनवरून नजर हटवून, २० सेकंदांचा ब्रेक घ्यावा आणि २० फूट अंतरावर असलेल्या एखाद्या वस्तूवर लक्ष केंद्रित करावे.

कमी पापण्या लवणे आणि गंभीर धोके

ऑल इंडिया ऑप्थॅल्मोलॉजिकल सोसायटीचे अध्यक्ष डॉ. हरवंश लाल (Dr. Harbansh Lal) यांनी सांगितले की, ही समस्या खूप गंभीर आहे. छोटे आणि आकर्षक रील्स हे आपले लक्ष दीर्घकाळ वेधून घेण्यासाठीच डिझाइन केलेले असतात. जेव्हा आपण सतत स्क्रीनवर लक्ष केंद्रित करतो, तेव्हा आपल्या डोळ्यांच्या पापण्या लवण्याचे प्रमाण (Blinking Rate) नकळतपणे ५० टक्क्यांपर्यंत कमी होते. डोळ्यांना ओलावा देण्यासाठी पापण्या लवणे आवश्यक असते, मात्र ते कमी झाल्यामुळे डोळे कोरडे पडतात आणि ‘ड्राय-आय सिंड्रोम’ होतो.

तज्ञांनी असा गंभीर इशारा दिला आहे की, जर रील्स पाहण्याची ही सवय वेळीच नियंत्रणात आणली नाही, तर डोळ्यांवर कायमचा ताण येऊ शकतो आणि गंभीर प्रकरणांमध्ये अंधत्व येण्याचाही धोका असतो. जी मुले दररोज अनेक तास टीव्ही किंवा मोबाईल पाहण्यात घालवतात, त्यांना लहान वयातच मायोपिया (Early Myopia) होण्याचा धोका वाढतो आणि असे रुग्ण पूर्वीपेक्षा जास्त वेगाने वाढत आहेत. याशिवाय, फोन आणि इतर डिजिटल उपकरणांमधून निघणाऱ्या निळ्या प्रकाशामुळे (Blue Light) तरुणांमध्ये डोकेदुखी (मायग्रेन – Migraine) आणि झोप न येण्याच्या समस्या (Sleep Problems) देखील वाढत आहेत. त्यामुळे, मनोरंजनासाठी रील्स पाहणे ठीक असले तरी, त्याचे व्यसन लागू न देणे आणि डोळ्यांच्या आरोग्याची काळजी घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

Title : Reels Addiction Eye Strain Blindness Risk Doctors Warning