Jejuri | महाराष्ट्राचे कुलदैवत असलेल्या जेजुरीच्या (Jejuri) खंडोबाच्या (Khandoba) दर्शनाला येणाऱ्या लाखो भाविकांसाठी भंडारा (Bhandara) आणि खोबरे यांना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. ‘सोन्याची जेजुरी’ म्हणून ओळख निर्माण होण्यामागेही या पिवळ्या भंडाऱ्याचा मोठा वाटा आहे. मात्र, गेल्या काही वर्षांपासून भाविकांच्या श्रद्धेचा आणि आरोग्याचा खेळ मांडला जात असून, या पवित्र भंडाऱ्यामध्ये मोठ्या प्रमाणावर भेसळ (Adulteration) केली जात असल्याचे समोर आले आहे. या भेसळयुक्त भंडाऱ्यामुळे भाविकांच्या आरोग्याला धोका निर्माण झाला आहे, तसेच जेजुरी गडाच्या ऐतिहासिक वास्तूलाही नुकसान पोहोचत आहे.

आरोग्य आणि वारसा स्थळाला धोका

जेजुरीतील जत्रा-यात्रा आणि उत्सवांच्या काळात भंडारा मोठ्या श्रद्धेने खरेदी केला जातो. भाविक तो देवाच्या चरणी अर्पण करतात, तळीभंडारा, जागरण गोंधळ, लंगर तोडणे अशा विधींमध्ये वापरतात, कपाळी लावतात आणि प्रसाद म्हणून भक्षणही करतात. अनेकजण हा भंडारा वर्षभर देवघरात जपून ठेवतात. मात्र, गेल्या काही वर्षांपासून या श्रद्धेच्या प्रतीकाला भेसळीचे ग्रहण लागले आहे. ‘यलो पावडर’ (Yellow Powder), ‘नॉट इडिबल’ (Not Edible), ‘ट्रमरीक पावडर’ (Turmeric Powder – अखाद्य हळद) अशा नावांनी भेसळयुक्त भंडारा मोठ्या प्रमाणात विकला जात आहे.

या भेसळयुक्त भंडाऱ्याच्या वापरामुळे अनेक भाविकांना त्वचेची आग होणे (Skin Irritation/Burning), डोळे चुरचुरणे (Eye Irritation) आणि त्वचेवर काळे डाग (Black Spots) पडणे यांसारख्या समस्यांना सामोरे जावे लागत आहे. इतकेच नव्हे, तर या रासायनिक भेसळयुक्त भंडाऱ्याच्या उधळणीमुळे जेजुरी गडाच्या प्राचीन दगडी बांधकामालाही धोका निर्माण झाला आहे. मागील काळात पुरातत्व खात्याने (Archaeology Department) केलेल्या पाहणीत हा धोका स्पष्ट झाला होता आणि त्यावर निर्बंध घालण्याच्या सूचनाही देण्यात आल्या होत्या.

शासकीय हस्तक्षेपाची मागणी

ही भेसळीची समस्या अनेक वर्षांपासून अस्तित्त्वात असूनही त्यावर ठोस कारवाई होत नसल्याने, अखेर देवसंस्थानचे माजी प्रमुख विश्वस्त शिवराज झगडे (Former Chief Trustee Shivraj Jhagde) आणि पत्रकार प्रकाश फाळके (Journalist Prakash Phalke) यांनी पुढाकार घेतला आहे. त्यांनी शुक्रवारी (२८ मार्च) मुंबईत अन्न व औषध भेसळ प्रशासन विभागाचे मंत्री नरहरी झिरवाळ (Minister Narhari Zirwal) यांची भेट घेतली. त्यांनी भेसळयुक्त भंडाऱ्यामुळे निर्माण झालेली गंभीर परिस्थिती मंत्र्यांच्या निदर्शनास आणून दिली आणि यावर शासनाकडून कठोर उपाययोजना करण्याची विनंती केली.

मंत्री नरहरी झिरवाळ यांनी या समस्येची गंभीर दखल घेतली. हळद (Turmeric) आणि कुंकू (Kumkum) यामध्ये भेसळ होत असल्याच्या तक्रारी आपल्याकडेही येत असल्याचे त्यांनी मान्य केले. भेसळयुक्त भंडारा विकणे हा भाविकांच्या श्रद्धेशी खेळ असल्याचे सांगत, यावर लवकरच प्रशासनाला ठोस कारवाई करण्याच्या आणि उपाययोजना राबविण्याच्या सूचना देण्यात येतील, असे आश्वासन मंत्री झिरवाळ यांनी शिष्टमंडळाला दिले.

Title : Jejuri Bhandara Adulteration Health Risk Action Demand