Health Alert | उन्हात फिरल्यानंतर किंवा कष्टाचे काम केल्यानंतर तहान लागणे ही एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे. मात्र, कोणतेही विशेष कारण नसताना जर तुम्हाला वारंवार तहान लागत असेल आणि भरपूर पाणी पिऊनही समाधान होत नसेल, तर हे शरीरातील एखाद्या गंभीर वैद्यकीय स्थितीचे लक्षण असू शकते. त्यामुळे तुम्हालाही सतत तहान लागत असेल तर सावधान असू शकतो गंभीर आजाराचा धोका.
वारंवार तहान लागणे वैद्यकीय भाषेत या स्थितीला ‘पॉलीडिप्सिया’ (Polydipsia) असे संबोधले जाते. अनेकदा लोकांना वाटते की याचा संबंध मूत्रपिंड (Kidney), यकृत (Liver) किंवा थायरॉईडशी (Thyroid) असेल, परंतु अनेक प्रकरणांमध्ये याचे मुख्य कारण शरीरातील सोडियमची कमतरता हे असते.
सोडियमची कमतरता
‘वेबएमडी’ (WebMD) नुसार, सोडियम (Sodium) हे शरीरासाठी एक अत्यंत महत्त्वाचे इलेक्ट्रोलाइट आहे. शरीरातील पाण्याचे संतुलन राखणे, मज्जासंस्थेचे कार्य सुलभ करणे आणि स्नायूंची हालचाल नियंत्रित करणे यासाठी सोडियमची आवश्यकता असते. जेव्हा शरीरातील सोडियमची पातळी लक्षणीयरीत्या कमी होते, तेव्हा पाण्याचे संतुलन राखण्यासाठी मेंदू वारंवार तहान लागल्याचे संकेत देतो. यामुळेच व्यक्तीला नेहमीपेक्षा जास्त पाणी पिण्याची इच्छा होते.
वैद्यकीय परिभाषेत शरीरातील सोडियम कमी होण्याच्या या स्थितीला ‘हायपोनेट्रेमिया’ (Hyponatremia) असे म्हणतात. जेव्हा शरीरातील इलेक्ट्रोलाइट्सचे संतुलन बिघडते, तेव्हा द्रवांचे प्रमाणही विस्कळीत होते. विशेषतः जे लोक खूप जास्त प्रमाणात पाणी पितात पण त्यांच्या आहारात मीठ किंवा इलेक्ट्रोलाइट्सचे प्रमाण कमी असते, त्यांच्यामध्ये ही समस्या प्रामुख्याने दिसून येते. अशा वेळी शरीर स्वतःहून तहान वाढवून हे संतुलन पुन्हा प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्न करत असते.
लक्षणे, धोका आणि उपाय
सोडियमची कमतरता केवळ तहान वाढवण्यापुरती मर्यादित नसते. या स्थितीमुळे डोकेदुखी, सततचा थकवा, कमालीचा अशक्तपणा, चक्कर येणे आणि स्नायूंत पेटके येणे यांसारखी लक्षणे दिसू शकतात. काही रुग्णांमध्ये मळमळ होणे किंवा गोंधळल्यासारखे वाटणे (Confusion) असेही प्रकार घडतात. जर ही पातळी अत्यंत खालावली, तर त्याचा थेट परिणाम मेंदूच्या कार्यावर होऊ शकतो, जो जीवघेणा ठरू शकतो.
आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, ज्यांना जास्त घाम येतो, जसे की खेळाडू (Athletes) किंवा शारीरिक श्रम करणारे कामगार, त्यांच्यामध्ये सोडियमची कमतरता होण्याची शक्यता जास्त असते. याशिवाय काही विशिष्ट औषधे, हार्मोनल असंतुलन किंवा उन्हाळ्यात अतिप्रमाणात घाम आल्यानेही शरीरातून सोडियम बाहेर टाकले जाते. जर तुम्हाला सतत तहान लागण्यासोबतच वरीलपैकी कोणतीही लक्षणे जाणवत असतील, तर घरगुती उपाय करण्याऐवजी तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आणि इलेक्ट्रोलाइट्सची पातळी तपासून घेणे हिताचे ठरते.








