US Iran talks | पाकिस्तानची (Pakistan) राजधानी इस्लामाबाद (Islamabad) येथे अमेरिका (America) आणि इराण (Iran) यांच्या दरम्यान तब्बल २१ तास चाललेली महत्त्वपूर्ण बैठक कोणत्याही निष्कर्षाविना संपली. या दोन देशांमधील दोन आठवड्यांचा तात्पुरता युद्धविराम कायमस्वरूपी करण्याच्या उद्देशाने ही चर्चा आयोजित करण्यात आली होती. १९७९ च्या इस्लामिक क्रांतीनंतर प्रथमच हे दोन्ही देश अशा थेट संवादासाठी एकत्र आले होते, ज्यामध्ये पाकिस्तानने मध्यस्थाची भूमिका निभावली.
अण्वस्त्र कार्यक्रम, नेत्यांच्या धमक्या आणि लेबनॉनमधील संघर्ष
या वाटाघाटी निष्फळ ठरण्यामागे अनेक प्रमुख कारणे आहेत. अमेरिकेने इराणसमोर युरेनियम संवर्धन तत्काळ थांबवण्याची आणि अण्वस्त्र निर्मितीला आळा घालण्याची मोठी अट ठेवली होती. मात्र, आपला अणुकार्यक्रम केवळ शांततापूर्ण उद्दिष्टांसाठी असल्याचे सांगत इराणने ही मागणी फेटाळून लावली. अमेरिकेचे उपराष्ट्रपती जे. डी. व्हान्स (J. D. Vance) यांनीही इराण आपल्या अटींना दाद देत नसल्याची कबुली दिली, तर दुसरीकडे इराणने अमेरिकेच्या या अटी पूर्णपणे अन्यायकारक आणि अवास्तव असल्याचे स्पष्ट केले. त्यातच, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प (Donald Trump) यांनी चर्चेच्या दरम्यानच करारावर स्वाक्षरी न झाल्यास हल्ले अधिक तीव्र करण्याच्या धमक्या दिल्या. या दबावाच्या राजकारणामुळे इराणच्या मनात संशयाचे वातावरण निर्माण झाले आणि दोन्ही बाजूंचा उरलासुरला विश्वासही संपुष्टात आला.
या तणावपूर्ण वातावरणात आणखी एक मोठा अडथळा लेबनॉनमधील (Lebanon) युद्धाचा होता. इस्रायलचे (Israel) पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू (Benjamin Netanyahu) यांनी लेबनॉनमध्ये सक्रिय असलेल्या हिजबुल्लाह (Hezbollah) या संघटनेवर आपले लष्करी हल्ले सुरूच ठेवले आहेत. हे हल्ले तातडीने थांबवावेत अशी इराणची ठाम भूमिका होती. परंतु, अमेरिका आणि इस्रायलने या संघर्षाला एक वेगळा आणि स्वतंत्र मुद्दा मानल्यामुळे चर्चेच्या पटलावर अधिकच गुंतागुंत निर्माण झाली, ज्याचा फटका मुख्य शांतता प्रक्रियेला बसला.
होर्मुझवरील नियंत्रण आणि दोन्ही देशांतील अविश्वासाची दरी
या दोन देशांमधील वादाचा सर्वात कळीचा मुद्दा होर्मुझच्या सामुद्रधुनीशी (Strait of Hormuz) जोडलेला आहे. जागतिक तेलपुरवठा सुरळीत करण्यासाठी हा अत्यंत महत्त्वाचा सागरी मार्ग इराणने त्वरित खुला करावा, असा अमेरिकेचा आग्रह होता. याउलट, जोपर्यंत आपल्यावरील सर्व आर्थिक निर्बंध मागे घेतले जात नाहीत आणि सुरक्षेची भक्कम हमी दिली जात नाही, तोपर्यंत हा मार्ग खुला करणार नसल्याचे इराणने ठणकावून सांगितले. या सामुद्रधुनीवरील आपले भौगोलिक आणि सामरिक नियंत्रण कोणत्याही परिस्थितीत सोडण्यास इराण अजिबात तयार नसल्याने या मुद्द्यावर कोणतीही तडजोड होऊ शकली नाही.
दशकानुदशके चालत आलेला राजकीय वैरभाव, अलीकडच्या काळात झालेले एकमेकांवरील हल्ले आणि दोन्ही राष्ट्रांच्या टोकाच्या भूमिकांमुळे त्यांच्यातील अविश्वासाची दरी खूपच रुंदावली आहे. अमेरिकेकडून येणाऱ्या प्रत्येक नव्या प्रस्तावाकडे इराण अत्यंत संशयाच्या दृष्टीने पाहतो, तर अमेरिकेलाही इराणच्या प्रत्येक कृती आणि हेतूंबद्दल मोठी साशंकता वाटते. विश्वासाच्या या प्रचंड अभावामुळे आणि एकमेकांवरील संशयामुळेच, एकवीस तासांच्या प्रदीर्घ आणि ऐतिहासिक चर्चेनंतरही शांततेचा कोणताही नवा मार्ग सापडू शकला नाही आणि या बैठकीतून केवळ निराशाच पदरी पडली.
News title: US Iran Talks Failure Reasons nuclear deal dispute Strait of Hormuz issue
