Summer Diet | कडाक्याच्या उन्हाळ्यात (Summer Season) आहाराचे नियोजन कसे करावे आणि विशेषतः मांसाहार (Non-veg) करावा की नाही, हा प्रश्न अनेकांना पडतो. त्यातही चिकन (Chicken) खावे की मटण (Mutton), यावरून नेहमीच संभ्रम असतो. पचनसंस्था तज्ज्ञांच्या मते, बाहेरील उष्णता आणि पोटातील ‘जठराग्नी’ यांचा समतोल राखणे उन्हाळ्यात फार महत्त्वाचे असते. अन्न पचवताना शरीरात जी उष्णता तयार होते, त्याला विज्ञानात ‘डाएट-इंड्यूस्ड थर्मोजेनेसिस’ (Diet-Induced Thermogenesis) असे संबोधले जाते. उन्हाळ्याच्या दिवसांत चिकन आणि मटणाचे शरीरावर वेगवेगळे परिणाम दिसून येतात.
चिकन आणि मटणाचे शरीरावरील परिणाम
प्रथिनांचा उत्कृष्ट स्रोत असलेले चिकन हे ‘लीन प्रोटीन’ (Lean Protein) म्हणून ओळखले जाते. यामध्ये सॅच्युरेटेड फॅट्सची मात्रा कमी असल्याने उन्हाळ्याच्या दिवसांत जेव्हा पचनक्रिया मुळातच थोडी संथ झालेली असते, तेव्हा ते पचवणे शरीरासाठी सोयीचे ठरते आणि पचनसंस्थेवर अतिरिक्त भार पडत नाही. याउलट, ‘रेड मीट’ (Red Meat) या प्रकारात मोडणाऱ्या मटणामध्ये चरबी आणि तंतुमय ऊतींचे (Connective tissue) प्रमाण लक्षणीय असते.
हे मटण पचवण्यासाठी शरीरातील एन्झाइम्सना अधिक काळ आणि ऊर्जा खर्च करावी लागते, ज्यामुळे चयापचय उष्णता (Metabolic Heat) वाढून जास्त घाम येणे किंवा अस्वस्थता जाणवू शकते. असे असले तरी, मटणामध्ये लोह, झिंक आणि जीवनसत्व बी-12 भरपूर असल्याने ॲनिमियाच्या रुग्णांसाठी आणि कष्टाची कामे करणाऱ्यांसाठी ते अत्यंत गुणकारी आहे. मात्र, उन्हाळ्यात शरीर हलके आणि हायड्रेटेड ठेवण्यासाठी चिकनला प्राधान्य देणे योग्य ठरते. विशेषतः वजन कमी करणाऱ्यांसाठी आणि व्यायाम करणाऱ्यांसाठी स्नायू बळकट (Lean muscle gain) करण्यासाठी चिकन हा एक परिपूर्ण आहार आहे.
मांसाहार शिजवण्याच्या पद्धती आणि योग्य काळजी
उन्हाळ्यात तुम्ही कोणता मांसाहार निवडता यापेक्षा तो कसा बनवता, हे सर्वाधिक महत्त्वाचे असते. चिकन खाताना जास्त तेलकट रस्सा किंवा तळलेले पदार्थ टाळून त्याऐवजी वाफवलेले, ग्रील्ड किंवा सूपच्या रूपात सेवन करणे आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरते. तसेच, मॅरिनेशन प्रक्रियेत दही, पुदिना, लिंबू आणि कोथिंबीर यांसारख्या थंड घटकांचा वापर केल्यास मांसाची उष्णता कमी होण्यास मदत होते. दुसरीकडे, जर मटण खायचेच असेल तर त्याचे प्रमाण मर्यादित ठेवावे आणि पचनास हलके होण्यासाठी ते प्रेशर कुकरमध्ये अगदी मऊ शिजवून घ्यावे. मटण बनवताना अति तिखट रस्सा किंवा भुना प्रकार टाळून बडीशेप, जिरे, आले आणि लसूण यांसारख्या पाचक मसाल्यांचा मुबलक वापर करावा.
ज्या व्यक्तींना उच्च कोलेस्ट्रॉल, हृदयाचे विकार किंवा वारंवार अपचनाचा त्रास सतावतो, त्यांनी उन्हाळ्याच्या काळात मटणापासून दूर राहिलेलेच उत्तम, कारण त्यातील सॅच्युरेटेड फॅट्स या समस्या अधिक गुंतागुंतीच्या करू शकतात. यकृताच्या (Liver) आजारांनी ग्रस्त असलेल्यांनीही जड मांसाहार टाळावा. त्यामानाने संवेदनशील पचनसंस्था असलेल्यांसाठी किंवा आजारातून बरे होत असलेल्या लोकांसाठी हलके चिकन हा एक सुरक्षित पर्याय आहे. केवळ मांसाहार करणे पुरेसे नसून त्यासोबत गाजर, काकडी यांसारखे सॅलड आणि ताक घेतल्यास शरीराचे तापमान नियंत्रित राहते. प्रथिनांनी समृद्ध असलेला आहार पचवण्यासाठी शरीराला अधिक पाण्याची गरज भासते, त्यामुळे डिहायड्रेशन टाळण्यासाठी दिवसभर भरपूर पाणी पिणे अत्यंत आवश्यक आहे.
