Overhydration | निरोगी राहण्यासाठी आणि त्वचा चमकदार बनवण्यासाठी मुबलक प्रमाणात पाणी पिण्याचा सल्ला नेहमी दिला जातो. परंतु, गरजेपेक्षा जास्त पाण्याचे सेवन करणे आरोग्यासाठी अत्यंत हानिकारक ठरू शकते. पाण्याच्या अतिरेकामुळे शरीरातील इलेक्ट्रोलाइट्सचे संतुलन बिघडते आणि सोडियमची पातळी धोकादायक रितीने खाली येते. वैद्यकीय परिभाषेत या गंभीर स्थितीला ‘हायपोनेट्रेमिया’ असे म्हणतात, जी शरीरासाठी घातक आहे.
पाणी किती प्यावं? तज्ज्ञांचा सल्ला
शरीराला दररोज किती पाण्याची आवश्यकता असते, हे प्रामुख्याने व्यक्तीचे वय, वजन, लिंग, हवामान आणि शारीरिक श्रमांवर अवलंबून असते. प्रसिद्ध आहारतज्ज्ञ गीतिका चोप्रा (Geetika Chopra) यांच्या मते, सर्वसामान्यांना दिवसातून आठ ग्लास पाणी पिण्याची शिफारस केली जाते. मात्र, हा नियम प्रत्येकासाठी तंतोतंत लागू होत नाही, कारण काहींची गरज यापेक्षा अधिक तर काहींची कमी असू शकते. केवळ आरोग्य सुधारेल या गैरसमजुतीतून लोक अनेकदा प्रमाणाबाहेर पाणी पितात, जे चुकीचे आहे.
पबमेड (PubMed) या संस्थेने दिलेल्या आकडेवारीनुसार, एक सामान्य व्यक्ती दिवसाकाठी सरासरी २.७ लिटर पाण्याचे सेवन करते, ज्यामध्ये २.१ लिटर द्रवरूपातून तर उर्वरित अन्नातून मिळते. काही वैद्यकीय संशोधनांनुसार, जर शरीराला लागणारे द्रवपदार्थ आहारातून मिळत असतील, तर दिवसातून चार ते सहा कप पाणी पुरेसे ठरते. तर इतर काही अभ्यासांत असे म्हटले आहे की, सुदृढ पुरुषांसाठी ३.७ लिटर आणि महिलांसाठी २.७ लिटर पाणी आवश्यक असते. थोडक्यात, पाण्याचे प्रमाण हे प्रत्येकाच्या शारीरिक स्थितीनुसार बदलत असते.
शरीरात पाण्याचे प्रमाण वाढल्यास दिसणारी मुख्य लक्षणे
जेव्हा शरीरात अतिरिक्त पाणी साठते, तेव्हा सोडियमची पातळी खालावल्याने डोके जड होणे, चक्कर येणे आणि सतत डोकेदुखीचा त्रास उद्भवतो. अनेकदा लोक या लक्षणांना केवळ थकवा समजून दुर्लक्ष करतात. यासोबतच, प्रमाणाबाहेर पाणी प्यायल्यास पोटावर ताण येऊन अस्वस्थता जाणवते. अशा वेळी मळमळ होणे किंवा उलट्यांचा त्रास सुरू होतो, जो शरीरातील पाण्याचे संतुलन बिघडल्याचा स्पष्ट संकेत असतो.
इलेक्ट्रोलाइट्सचे प्रमाण बिघडल्याचा आणखी एक गंभीर परिणाम म्हणजे शरीराच्या विविध अवयवांना येणारी सूज. शरीराला जास्तीच्या पाण्याचे योग्य व्यवस्थापन करता न आल्याने ओठ, हात आणि पायांवर हलकी सूज दिसू लागते. याशिवाय, निरोगी व्यक्तीला दिवसातून साधारणपणे सहा ते आठ वेळा लघवीची भावना होणे नैसर्गिक आहे. परंतु, जर तुम्हाला यापेक्षा जास्त वेळा लघवीला जावे लागत असेल आणि तिचा रंग अगदी पाण्यासारखा पारदर्शक असेल, तर तुम्ही गरजेपेक्षा जास्त पाणी पीत आहात हे नक्की समजावे.
