Middle East War Ending | मध्यपूर्वेत सुरू असलेल्या अमेरिका, इस्रायल आणि इराण यांच्यातील संघर्षामुळे जगभरात चिंतेचे वातावरण आहे. मात्र, आता हे युद्ध थांबण्याची चिन्हे दिसत आहेत. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी युद्ध थांबवण्यासाठी वाटाघाटींचे संकेत दिले आहेत. या प्रस्तावाला प्रतिसाद देत इराणने युद्धविरामासाठी काही अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि धोरणात्मक अटी अमेरिकेसमोर ठेवल्या आहेत.
‘वॉल स्ट्रीट जर्नल’ने दिलेल्या वृत्तानुसार, इराणने अमेरिकेसमोर ठेवलेल्या प्रमुख अटी आहेत, लष्करी तळ बंद करणे: पश्चिम आशियातील (आखाती प्रदेशातील) सर्व अमेरिकी लष्करी तळ कायमचे बंद करण्यात यावेत.सुरक्षा हमी: इराणवर भविष्यात पुन्हा कधीही हल्ला होणार नाही, याची ठोस सुरक्षा हमी (Security Guarantee) मिळावी. इस्रायली मोहीम थांबवणे: हिजबुल्लाहविरुद्ध (Hezbollah) सुरू असलेली इस्रायली लष्करी कारवाई तत्काळ थांबवावी.छद्म शक्ती (Proxy Forces): या बदल्यात, पश्चिम आशियातील आपल्या समर्थक सशस्त्र गटांना (Proxy forces) दिला जाणारा निधी थांबवण्यास इराणने सहमती दर्शवली आहे.
आर्थिक आणि भौगोलिक अटी:निर्बंध मुक्ती: इराणवर लादण्यात आलेले सर्व आंतरराष्ट्रीय निर्बंध त्वरित हटवण्यात यावेत.नुकसान भरपाई: या युद्धादरम्यान इराणचे जेवढे आर्थिक आणि पायाभूत नुकसान झाले आहे, त्या प्रमाणात भरपाई मिळावी.होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर नियंत्रण: भविष्यात ‘होर्मुझची सामुद्रधुनी’ पूर्णपणे इराणच्या नियंत्रणाखाली आणणारी नवीन सागरी व्यवस्था स्थापन करावी आणि तेथून जाणाऱ्या जहाजांकडून कर/शुल्क (Toll/Tax) आकारण्याची परवानगी इराणला मिळावी.
क्षेपणास्त्र विकास रोखणे: पुढील ५ वर्षांसाठी बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांचा (Ballistic Missiles) विकास थांबवण्याची इराणची तयारी आहे.युरेनियम संवर्धन: ६० टक्के उच्च संवर्धित युरेनियमच्या साठ्याचे समायोजन करण्यासाठी चर्चेत सहभाग घेण्याची आणि युरेनियम संवर्धन कमी करण्याची इराणने तयारी दर्शवली आहे.तपासणीस परवानगी: आंतरराष्ट्रीय अणुऊर्जा संस्थेला (IAEA) इराणच्या सेंट्रीफ्यूजची अधिकृत तपासणी करण्याची परवानगी देणे.
यापूर्वी १२ मार्च रोजी इराणचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेझेश्कियान यांनी केवळ तीन प्रमुख अटींवर (कायदेशीर हक्कांची मान्यता, नुकसान भरपाई आणि भविष्यातील हल्ल्यांविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय हमी) युद्ध संपवण्याचे संकेत दिले होते.विशेष म्हणजे, परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची यांच्यासह अनेक वरिष्ठ इराणी अधिकाऱ्यांनी सुरुवातीला अमेरिकेशी चर्चेची शक्यता स्पष्टपणे फेटाळून लावली होती. अणु-वाटाघाटी सुरू असतानाच अमेरिकेने हल्ला केल्याने इराणची फसवणूक झाल्याची त्यांची भावना होती. मात्र, आता ट्रम्प यांच्या पुढाकारानंतर इराणने वाटाघाटीसाठी विस्तृत अटींची यादी सादर करून लवचिक भूमिका घेतल्याचे दिसून येत आहे.
