LPG shortage | इराण (Iran), अमेरिका (America) आणि इस्रायल (Israel) यांच्यात भडकलेल्या युद्धामुळे मध्यपूर्वेत निर्माण झालेल्या अस्थिरतेचा थेट फटका भारताला बसला आहे. मार्च २०२६ पासून देशातील द्रवीकृत पेट्रोलियम वायू म्हणजेच एलपीजीच्या आयातीत लक्षणीय कपात झाली आहे. भारत आपल्या गरजेच्या तब्बल ६० टक्के एलपीजी परदेशातून मागवतो. मात्र, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत (Strait of Hormuz) झालेल्या नाकेबंदीमुळे पुरवठा साखळी विस्कळीत होऊन १६ टक्क्यांपर्यंत घसरण झाली आहे.
सागरी वाहतूक ठप्प; आयातीची आकडेवारी घसरणीवर
इराण आणि ओमान (Oman) देशांच्या सीमेवर असणारा होर्मुझचा पट्टा हा जगातील इंधन वाहतुकीचा प्रमुख आणि अत्यंत निमुळता सागरी मार्ग आहे. सध्याच्या युद्धजन्य परिस्थितीमुळे या मार्गावरील जहाजांची ये-जा जवळजवळ थांबली आहे. संघर्षापूर्वी दररोज १३० ते १४० च्या घरात मालवाहू जहाजे येथून प्रवास करत असत, परंतु आता हा आकडा दहाच्या खाली आला आहे. या अभूतपूर्व कोंडीमुळे केवळ कच्चे तेल किंवा द्रवीकृत नैसर्गिक वायूचीच (LNG) अडचण झाली नसून, सर्वाधिक फटका एलपीजी गॅसच्या उपलब्धतेला बसला आहे, ज्यामुळे ऊर्जा आयात करणाऱ्या देशांसमोर गंभीर पेचप्रसंग निर्माण झाला आहे.
केप्लर (Kpler) या कमोडिटी मार्केट ॲनालिटिक्स संस्थेने दिलेल्या जहाज ट्रॅकिंगच्या माहितीनुसार, २०२५-२६ या आर्थिक वर्षातील सुरुवातीच्या अकरा महिन्यांत म्हणजेच एप्रिल ते फेब्रुवारी दरम्यान भारताने दरमहा सरासरी वीस लाख टन एलपीजीची आयात केली होती. फेब्रुवारी २०२६ मध्ये हीच सामान्य स्थिती (० टक्के घट) कायम होती. मात्र, आकडेवारीनुसार मार्च महिन्यात ही आयात थेट निम्म्यावर म्हणजेच ११ लाख टनांवर आली ज्यामुळे खपात १३ टक्के घट नोंदवली गेली. त्यानंतर एप्रिल महिन्यात ती आतापर्यंतच्या नीचांकी पातळीवर म्हणजेच ९.५ लाख टनांवर (१६.२ टक्के घट) घसरली. या सागरी मार्गावरील वाहतूक सुरळीत कधी होईल याबाबत सध्या कोणतीही स्पष्टता नसल्यामुळे, भविष्यातही इंधनाची ही चणचण कायम राहण्याची दाट शक्यता आहे.
देशांतर्गत मागणीचे व्यवस्थापन आणि ग्राहकांवरील परिणाम
इंडियन एक्सप्रेस (Indian Express) या वृत्तपत्राने दिलेल्या सविस्तर अहवालानुसार, परदेशातून येणाऱ्या इंधन पुरवठ्यात अचानक मोठा अडथळा निर्माण झाल्यामुळे प्रशासनाला कठोर पावले उचलावी लागली आहेत. सध्या देशात उपलब्ध असलेल्या गॅस साठ्याचे नियोजन करताना स्वयंपाकासाठी इंधनावर अवलंबून असणाऱ्या लाखो सामान्य कुटुंबांना प्राधान्य दिले जात आहे. घरगुती चूल पेटती राहावी या हेतूने सरकारने औद्योगिक तसेच व्यावसायिक ग्राहकांसाठी लागणाऱ्या एलपीजी गॅसच्या वाटपावर मोठ्या प्रमाणात मर्यादा आणल्या आहेत.
संपूर्ण देशभरात घरगुती वापरासाठी एलपीजी गॅस जोडणी असलेल्या कुटुंबांची संख्या तब्बल ३३ कोटींहून अधिक आहे. या प्रचंड मोठ्या लोकसंख्येची इंधनाची गरज भागवण्यासाठी आणि साठ्याचे योग्य व्यवस्थापन करण्यासाठी एका नव्या नियमाची अंमलबजावणी सुरू करण्यात आली आहे. मागणीच्या उपलब्धतेवर नियंत्रण मिळवण्याचा एक उपाय म्हणून, कुटुंबांना आता दोन गॅस सिलिंडर रिफिल बुकिंग करण्याच्या प्रक्रियेमध्ये पूर्वीपेक्षा जास्त दिवसांचे किमान अंतर ठेवणे सक्तीचे करण्यात आले आहे.
News Title: LPG shortage in India due to Hormuz Strait conflict
