LPG Production | इराणमधील युद्धसदृश परिस्थितीमुळे जागतिक कच्च्या तेलाच्या पुरवठ्यावर मोठा परिणाम झाला आहे. याचा थेट फटका भारताला बसत असून, विशेषतः एलपीजीच्या तुटवड्याची चिंता वाढली आहे. गेल्या काही दिवसांपासून सामान्य नागरिकांमध्ये गॅस उपलब्धतेबाबत अस्वस्थता दिसून येत आहे.
भारत हा एलपीजीचा मोठा ग्राहक असला तरी, देशातील मोठा हिस्सा आयातीवर अवलंबून आहे. युद्धानंतर देशांतर्गत उत्पादनात सुमारे 36% वाढ झाली असली, तरीही एकूण उपलब्धता अजूनही अपुरी आहे.
एलपीजी उत्पादनात कोण नंबर 1?
जगात सर्वाधिक एलपीजी उत्पादन करणारा देश म्हणजे United States. कच्चे तेल आणि नैसर्गिक वायू उत्पादनातही अमेरिका अव्वल आहे. त्यामुळे एलपीजी उत्पादनात तिची मक्तेदारीच आहे असे म्हणता येईल. एलपीजी म्हणजे प्रोपेन आणि ब्युटेन यांसारख्या हायड्रोकार्बन वायूंचे मिश्रण, जे दाबाखाली द्रवरूपात साठवले जाते.
दररोज सुमारे 20.8 दशलक्ष बॅरल कच्चे तेल काढणारा अमेरिका जगातील एकूण उत्पादनापैकी 20 टक्के वाटा उचलतो. केवळ एलपीजीचा विचार केल्यास, हा देश दरवर्षी तब्बल 84 दशलक्ष टन गॅस तयार करतो, जे संपूर्ण जगाच्या उत्पादनाच्या 26 टक्के इतके प्रचंड आहे. अमेरिकेच्या या प्रचंड यशामागे शेल गॅस क्रांतीचा मोठा वाटा असून, पर्मियन बेसिन (Permian Basin) तसेच मार्सेलस शेल (Marcellus Shale) यांसारख्या क्षेत्रांमधून मोठ्या प्रमाणावर गॅस मिळवला जातो. याशिवाय, अमेरिकेकडे जगातील अत्यंत प्रगत असे शुद्धीकरण कारखाने उपलब्ध आहेत जिथे यावर प्रक्रिया केली जाते.
उत्पादनाच्या बाबतीत चीन (China) दुसऱ्या स्थानावर असून तिथे दरवर्षी साधारण 32 दशलक्ष टन गॅस तयार होतो. या यादीत सौदी अरेबिया (Saudi Arabia) 26 दशलक्ष टनांसह तिसऱ्या तर रशिया (Russia) चौथ्या क्रमांकावर विराजमान आहे. याव्यतिरिक्त कॅनडा (Canada), इराण (Iran), इराक (Iraq), संयुक्त अरब अमिराती (UAE), कुवेत (Kuwait), कतार (Qatar), ब्राझील (Brazil) आणि ऑस्ट्रेलिया (Australia) हे देश देखील एलपीजीच्या निर्मितीत आघाडीवर आहेत.
या जागतिक शर्यतीत भारताचा विचार केल्यास, आपण एलपीजीचे सर्वात मोठे ग्राहक आहोत, मात्र आपले बहुतांश अवलंबित्व परदेशी गॅसवरच आहे. इराणच्या युद्धजन्य परिस्थितीमुळे देशांतर्गत उत्पादनात 36 टक्क्यांनी वाढ करण्यात आली असली तरी, स्थानिक रिफायनरीं आणि प्रक्रिया प्रकल्पांमधून मिळणारा गॅस आपल्या प्रचंड मागणीला पूर्ण करण्यासाठी अपुरा पडत आहे. आंतरराष्ट्रीय पातळीवर पुरवठा साखळी विस्कळीत झाल्यामुळे भारतीय बाजारात एलपीजीचा तुटवडा निर्माण झाला आहे. परिणामी, सरकारने नाईलाजाने गॅसच्या किमतीत वाढ केली असून, नागरिकांना आता पीएनजी (PNG) वापरण्याचे आवाहन केले जात आहे.
