Health | सतत भूक लागणे किंवा खाऊनही समाधान न मिळणे याला वैद्यकीय भाषेत ‘पॉलिफेजिया’ (Polyphagia) असे म्हणतात. जर तुम्हाला किंवा तुमच्या ओळखीच्या कोणाला नेहमीपेक्षा जास्त भूक लागत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. ही परिस्थिती केवळ खाण्याच्या सवयीशी संबंधित नसून शरीरातील गंभीर बदलांचे संकेत असू शकते.
वारंवार भूक लागण्याची प्रमुख कारणे आणि आजार सविस्तर समजून घेऊ या:
१. मधुमेह (Diabetes)
मधुमेह हे भूक वाढण्याचे सर्वात मुख्य कारण आहे. जेव्हा शरीरात रक्तातील साखर (Glucose) पेशींपर्यंत पोहोचत नाही, तेव्हा शरीराला ऊर्जेची कमतरता भासते. परिणामी, मेंदूला सतत अन्नाची गरज असल्याचे संकेत मिळतात आणि व्यक्तीला वारंवार भूक लागते.
२. हायपरथायरॉईडीझम (Hyperthyroidism)
जेव्हा तुमची थायरॉईड ग्रंथी गरजेपेक्षा जास्त संप्रेरके (Hormones) तयार करते, तेव्हा शरीराची चयापचय क्रिया (Metabolism) प्रचंड वेगवान होते. यामुळे कॅलरीज लवकर जळतात आणि शरीराला सतत इंधनाची म्हणजे अन्नाची गरज भासते.
३. झोपेची कमतरता (Lack of Sleep)
अपुऱ्या झोपेमुळे शरीरातील ‘घ्रेलिन’ (भूक वाढवणारे संप्रेरक) वाढते आणि ‘लेप्टिन’ (भूक शमवणारे संप्रेरक) कमी होते. यामुळे दुसऱ्या दिवशी तुम्हाला जास्त भूक लागते आणि विशेषतः गोड किंवा जास्त कॅलरी असलेले पदार्थ खावेसे वाटतात.
४. पोषक तत्वांचा अभाव
जर तुमच्या आहारात प्रथिने (Proteins) आणि फायबर (Fiber) ची कमतरता असेल, तर तुमचे पोट लवकर भरत नाही. प्रथिने भूक नियंत्रित करणाऱ्या हार्मोन्सचे उत्पादन वाढवतात, तर फायबर पचन क्रिया संथ करून पोट बराच काळ भरलेले ठेवण्यास मदत करतात.
५. मानसिक आरोग्य (Stress and Anxiety)
तणाव किंवा चिंतेच्या काळात शरीरात ‘कोर्टिसोल’ नावाचे हार्मोन वाढते. हे हार्मोन भूक वाढवण्यास कारणीभूत ठरते. अनेक लोक तणाव कमी करण्यासाठी ‘इमोशनल इटिंग’चा आधार घेतात.
६. औषधांचे दुष्परिणाम
काही औषधे, जसे की स्टिरॉइड्स, नैराश्यविरोधी औषधे (Antidepressants) किंवा मधुमेहाची काही औषधे घेतल्यामुळे भूक वाढू शकते.
७. पोटातील जंत (Intestinal Worms)
काही वेळा पोटातील जंत तुम्ही खाल्लेले अन्न स्वतः शोषून घेतात. यामुळे शरीराला आवश्यक पोषक घटक मिळत नाहीत आणि व्यक्तीला वारंवार भूक लागते.
डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा? नुसती भूक लागणे ही समस्या नाही, पण त्यासोबत खालील लक्षणे दिसल्यास डॉक्टरांशी संपर्क साधावा.
