Alarm Effects Health | सकाळी वेळेवर उठण्यासाठी अलार्म लावण्याची सवय जवळपास प्रत्येकाची झाली आहे. मोबाईल किंवा घड्याळातील अलार्मवर अवलंबून राहणे आता दैनंदिन जीवनाचा भाग बनला आहे. मात्र, या सवयीमुळे आरोग्यावर काही दुष्परिणाम होऊ शकतात का, याबाबत संशोधनातून महत्त्वाची माहिती समोर आली आहे.
अचानक जागे होण्याचा शरीरावर परिणाम
तज्ञांच्या मते, आपल्या शरीराचे कार्य ‘सर्केडियन रिदम’ (Circadian Rhythm) या नैसर्गिक जैविक घड्याळावर आधारित असते. हे घड्याळ दिवस-रात्र चक्रानुसार शरीराचे नियमन करते. पण जेव्हा गाढ झोपेत असताना अलार्मचा तीव्र आवाज येतो, तेव्हा झोप अचानक खंडित होते आणि ‘स्लीप इनर्शिया’ (Sleep Inertia) नावाची अवस्था निर्माण होते.
या अवस्थेमुळे व्यक्तीला जाग आल्यानंतर काही काळ सुस्ती, गोंधळ आणि थकवा जाणवतो. शरीराला झोपेच्या खोल टप्प्यातून बाहेर पडण्यासाठी वेळ लागतो, परंतु अलार्ममुळे हा संक्रमण अचानक घडतो. याचा थेट परिणाम हृदयावर ताण येण्यात दिसून येतो.
हार्मोन्स आणि मानसिक आरोग्यावर परिणाम
अलार्मचा मोठा आवाज शरीरातील ‘फाइट-ऑर-फ्लाइट’ (Fight-or-Flight) प्रतिसाद सक्रिय करतो. त्यामुळे कॉर्टिसोल आणि ॲड्रेनालाईनसारखे तणाव संप्रेरक अचानक वाढतात. या बदलामुळे रक्तदाब आणि हृदयाचे ठोके वेगाने वाढू शकतात, जे दीर्घकाळात हृदयविकाराचा धोका वाढवू शकतात.
झोपेतील व्यत्ययाचा परिणाम केवळ शारीरिकच नव्हे, तर मानसिक आरोग्यावरही होतो. वारंवार अलार्ममुळे झोप तुटल्याने चिडचिड, तणाव आणि चिंता वाढू शकते. दिवसाची सुरुवात अस्वस्थ अवस्थेत झाल्यास त्याचा परिणाम दिवसभराच्या मूडवर आणि कामगिरीवर होतो.
नैसर्गिकरित्या उठण्याचे सोपे उपाय
अलार्मशिवाय वेळेवर उठण्यासाठी काही सवयी बदलणे आवश्यक आहे. दररोज एकाच वेळी झोपणे आणि उठणे यामुळे शरीराचे अंतर्गत घड्याळ संतुलित राहते. झोपण्यापूर्वी पुस्तक वाचन, हलका व्यायाम किंवा कोमट पाण्याने अंघोळ केल्याने शरीराला विश्रांतीचा संकेत मिळतो.
याशिवाय, 7 ते 9 तासांची पुरेशी झोप घेणे महत्त्वाचे आहे. सकाळच्या सूर्यप्रकाशाचा शरीरावर सकारात्मक परिणाम होतो, त्यामुळे खोलीत नैसर्गिक प्रकाश येऊ देणे फायदेशीर ठरते. अलार्मची सवय सोडण्यासाठी थोडा वेळ लागू शकतो, मात्र हळूहळू केलेला बदल आरोग्यासाठी उपयुक्त ठरतो.
