El Nino 2026 | राज्यातील शेतकरी आणि नागरिक मान्सूनच्या आगमनाची आतुरतेने वाट पाहत असतानाच जागतिक हवामान क्षेत्रातून चिंताजनक बातमी समोर आली आहे. संयुक्त राष्ट्रांच्या जागतिक हवामान संघटनेने (WMO) यंदा ‘अल निनो’ची परिस्थिती तीव्र होण्याची शक्यता व्यक्त केली आहे. यामुळे भारतासह जगातील अनेक देशांच्या हवामान पद्धतीवर परिणाम होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. विशेषतः शेती, पाणी साठे आणि अन्नधान्य उत्पादनावर याचे दूरगामी परिणाम होऊ शकतात.
सध्या मान्सून केरळच्या उंबरठ्यावर पोहोचला असून देशभरात पावसाळ्याची चाहूल लागली आहे. मात्र दुसरीकडे प्रशांत महासागरातील वाढते तापमान हवामान तज्ज्ञांची चिंता वाढवत आहे. त्यामुळे यंदाच्या पावसाळ्याकडे शेतकरी आणि कृषी क्षेत्राचे विशेष लक्ष लागले आहे.
‘अल निनो’ म्हणजे नेमकं काय? :
‘अल निनो’ ही एक नैसर्गिक हवामान प्रक्रिया आहे. यामध्ये पूर्व आणि मध्य प्रशांत महासागराच्या पृष्ठभागावरील पाण्याचे तापमान सरासरीपेक्षा जास्त वाढते. समुद्रातील ही उष्णता वातावरणातील वारे, ढगांची निर्मिती आणि पर्जन्यमानावर परिणाम करते. परिणामी अनेक भागांमध्ये दुष्काळ, उष्णतेच्या लाटा किंवा पावसातील असमानता निर्माण होऊ शकते.
तज्ज्ञांच्या माहितीनुसार सध्या उष्णकटिबंधीय प्रशांत महासागरातील काही भागांचे तापमान सरासरीपेक्षा लक्षणीयरीत्या जास्त नोंदवले गेले आहे. त्यामुळे आगामी काही महिन्यांत अल निनोचा प्रभाव वाढण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. या परिस्थितीचा थेट परिणाम आशियाई मान्सूनवर होऊ शकतो.
El Nino 2026 | कोणत्या महिन्यात किती परिणाम होण्याची शक्यता? :
हवामान तज्ज्ञांच्या अंदाजानुसार जून, जुलै आणि ऑगस्ट या कालावधीत मान्सून साधारणपणे सामान्य राहू शकतो. त्यामुळे खरीप हंगामाच्या सुरुवातीला पावसाची मोठी कमतरता जाणवण्याची शक्यता कमी आहे. मात्र सप्टेंबरपासून अल निनोचा प्रभाव अधिक तीव्र होण्याचा अंदाज वर्तवण्यात येत आहे. (El Nino 2026)
यामुळे सप्टेंबरनंतर पावसाचे प्रमाण घटू शकते. उशिरा पेरणी झालेली पिके, पाण्यावर अवलंबून असलेली शेती आणि रब्बी हंगामासाठी आवश्यक जलसाठ्यांवर याचा परिणाम होण्याची शक्यता आहे. जर पावसात लक्षणीय घट झाली तर जलाशय, धरणे आणि भूजल पातळीवरही दबाव वाढू शकतो.
शेती आणि अर्थव्यवस्थेवर काय परिणाम होऊ शकतो? :
भारतीय अर्थव्यवस्थेचा मोठा भाग अजूनही शेतीवर अवलंबून आहे. त्यामुळे मान्सूनमध्ये होणारा कोणताही बदल थेट कृषी उत्पादनावर परिणाम करतो. अल निनोमुळे पावसाचे प्रमाण कमी झाल्यास सोयाबीन, कापूस, तूर, भात यांसारख्या पिकांच्या उत्पादनावर परिणाम होऊ शकतो.
तसेच पिकांचे नुकसान झाल्यास अन्नधान्याचे दर वाढण्याची शक्यता निर्माण होऊ शकते. आधीच जागतिक स्तरावर इंधन आणि खतांच्या किमतींमध्ये अस्थिरता असताना, हवामानातील प्रतिकूल बदल शेतकऱ्यांसाठी अतिरिक्त आव्हान निर्माण करू शकतात. त्यामुळे आगामी काही महिने हवामानाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहेत.
