Drinking Water | भारतीय परंपरा आणि आयुर्वेदात खाण्यापिण्याबाबत काही विशिष्ट नियम सांगितले गेले आहेत. त्यापैकी एक महत्त्वाचा नियम म्हणजे जेवणानंतर लगेच पाणी पिऊ नये. अनेक घरांमध्ये “जेवताना पाणी पिऊ नको” अशी शिकवण दिली जाते. मात्र या सल्ल्यामागील वैज्ञानिक कारणं समजून घेणं तितकंच गरजेचं आहे.
अनेकांना जेवण झाल्यावर लगेच एक ग्लास पाणी पिण्याची सवय असते. परंतु तज्ज्ञांच्या मते, ही सवय पचनक्रियेवर परिणाम करू शकते. जेवणादरम्यान किंवा लगेच नंतर पाणी पिण्यामुळे पोटातील जठररस पातळ होऊ शकतो, असा दावा केला जातो. मात्र याबाबत आधुनिक वैद्यकीय शास्त्र आणि आयुर्वेद यांचे मत थोडे वेगळे आढळते.
जेवताना पाणी पिल्यास पचन मंदावतं का? :
आयुर्वेदानुसार, अन्न पचवण्यासाठी जठराग्नी महत्त्वाचा असतो. जेवणानंतर ताबडतोब जास्त प्रमाणात पाणी पिल्यास हा जठराग्नी मंदावू शकतो, असे मानले जाते. त्यामुळे अन्न पचण्यास वेळ लागतो आणि गॅस, आम्लपित्त, पोटफुगी यांसारख्या तक्रारी उद्भवू शकतात.
मात्र आधुनिक संशोधनानुसार, मर्यादित प्रमाणात पाणी पिणे पचनक्रियेला अडथळा आणत नाही. उलट, अन्न गिळण्यास आणि पचनास मदत होऊ शकते. जास्त प्रमाणात पाणी एकदम पिणे टाळावे, पण थोड्या घोटांनी पाणी घेतल्यास गंभीर दुष्परिणाम होत नाहीत, असे अनेक तज्ज्ञ सांगतात.
Drinking Water | योग्य वेळ कोणती? किती पाणी प्यावं? :
आयुर्वेदातील काही मार्गदर्शक सूचनांनुसार, जेवणाच्या सुमारे 30 मिनिटे आधी पाणी पिणे फायदेशीर ठरते. तसेच जेवणानंतर किमान 30 ते 40 मिनिटांनी पाणी पिण्याचा सल्ला दिला जातो. जेवताना जर घसा कोरडा पडत असेल, तर कोमट पाणी किंवा ताकाचे एक-दोन घोट घेणे योग्य मानले जाते.
पचन सुधारण्यासाठी अन्न व्यवस्थित चावून खाणे अधिक महत्त्वाचे आहे. घाईघाईने खाल्ल्यास पचन बिघडू शकते. तसेच, शरीराच्या गरजेनुसार पाणी पिणे आवश्यक आहे. तहान लागली असताना पाणी न पिणेही चुकीचे आहे.
इन्सुलिन आणि पोषक घटकांवर परिणाम? :
काही मतांनुसार, जेवणानंतर लगेच जास्त पाणी पिल्यास इन्सुलिनच्या पातळीवर परिणाम होऊ शकतो. मात्र याबाबत ठोस वैज्ञानिक पुरावे मर्यादित आहेत. योग्य पचन न झाल्यास पोषक घटकांचे शोषण कमी होऊ शकते, पण त्यासाठी केवळ पाणी जबाबदार नसते. आहाराची गुणवत्ता, खाण्याची पद्धत आणि जीवनशैलीही तितकीच महत्त्वाची असते.
एकूणच, जेवताना पूर्णपणे पाणी टाळणे आवश्यक नाही; मात्र अतिरेक टाळणे गरजेचे आहे. शरीराची गरज, हवामान, आहाराचा प्रकार आणि आरोग्यस्थिती यानुसार पाण्याचे प्रमाण ठरवावे. कोणत्याही दीर्घकालीन पचन समस्यांसाठी वैद्यकीय तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे योग्य ठरेल.
