Waste Gas Fuel | इराण-इस्रायल संघर्षामुळे देशात एलपीजी सिलेंडरचा तुटवडा जाणवू लागला असून अनेक ठिकाणी नागरिकांना गॅससाठी रांगा लावाव्या लागत आहेत. या पार्श्वभूमीवर घरगुती गॅसला स्वदेशी पर्याय मिळू शकतो का, याबाबत चर्चा सुरू झाली आहे. अशातच पुण्यातील शास्त्रज्ञांनी एलपीजीला पर्याय ठरू शकणाऱ्या नवीन इंधनाचा शोध लावला आहे. या इंधनाला डीएमई गॅस म्हणतात आणि तो कचऱ्यापासून तयार करता येतो.
एलपीजीला स्वदेशी पर्यायाचा शोध :
पुणे येथील (CSIR-National Chemical Laboratory) मधील संशोधकांनी एलपीजीसारखे गुणधर्म असलेले नवीन इंधन विकसित केले आहे. या इंधनाला डायमिथील इथर (Dimethyl Ether – DME) असे म्हटले जाते. प्रयोगशाळेतील संशोधनातून या इंधनाचे स्वदेशी उत्पादन तंत्रज्ञान तयार करण्यात आले असून ते भविष्यात एलपीजीला पर्याय ठरू शकते.
या संशोधनाचा उद्देश देशात उपलब्ध असलेल्या कच्च्या पदार्थांचा वापर करून स्वस्त आणि पर्यावरणपूरक इंधन निर्माण करणे हा आहे. एलपीजीवर मोठ्या प्रमाणात आयात अवलंबून असल्याने त्याचा आर्थिक भारही मोठा आहे. अशा वेळी डीएमई गॅसची निर्मिती मोठ्या प्रमाणावर झाली तर घरगुती गॅसची उपलब्धता वाढू शकते आणि आयातीवरील अवलंबित्व कमी होऊ शकते.
Waste Gas Fuel | कचऱ्यापासून गॅस निर्मितीचे तंत्रज्ञान :
डीएमई तयार करण्यासाठी विघटन होणारा सुका कचरा, बांबू, ऊसाचे पाचट, झाडांची वाळलेली अवशेष अशा टाकाऊ पदार्थांचा वापर करता येतो. या प्रक्रियेद्वारे तयार होणारा गॅस पूर्णपणे पर्यावरणपूरक मानला जातो. सध्याच्या एलपीजीमध्ये 8 ते 20 टक्के डीएमई मिसळणेही शक्य असल्याचे संशोधकांनी सांगितले आहे. त्यामुळे विद्यमान गॅस प्रणालीत मोठे बदल न करता त्याचा वापर करता येऊ शकतो.
भारत सध्या आपल्या एकूण ऊर्जा गरजांपैकी 80 टक्क्यांहून अधिक इंधन आयात करतो. अशा परिस्थितीत जर देशातील केवळ 8 टक्के एलपीजीची जागा डीएमईने घेतली, तर दरवर्षी सुमारे 9500 कोटी रुपयांचे परकीय चलन वाचू शकते. सध्या (Pirangut) येथे प्रायोगिक प्रकल्प सुरू असून रोज सुमारे 250 किलो डीएमई गॅस तयार केला जात आहे. या गॅसची उष्णता क्षमता, सुरक्षितता आणि गुणवत्ता यासंबंधीच्या चाचण्या पूर्ण झाल्या आहेत. पुढील 6 ते 9 महिन्यांत मोठ्या प्रमाणावर उत्पादनासाठी औद्योगिक प्रात्यक्षिक प्रकल्प उभारण्याची योजना आखली आहे.
डीएमई गॅस पारंपरिक इंधनांच्या तुलनेत अधिक स्वच्छपणे जळतो. त्यामुळे नायट्रोजन ऑक्साईड, सल्फर ऑक्साईड आणि सूक्ष्म धूलिकणांचे उत्सर्जन खूपच कमी होते. तसेच कमी प्रदूषण करणारे आणि तुलनेने स्वस्त इंधन म्हणून त्याकडे पाहिले जात आहे. भविष्यात हा गॅस मोठ्या प्रमाणावर उपलब्ध झाला तर एलपीजी आयातीवरील भारताचे अवलंबित्व कमी होण्यास मोठी मदत होऊ शकते.
