Health  | भारतात २०२२ मध्ये झालेल्या राष्ट्रीय कुटुंब आरोग्य सर्वेक्षणाच्या (NFHS) आकडेवारीनुसार, १५ ते ४९ वयोगटातील तब्बल दहापैकी एका पुरुषाला म्हणजेच सुमारे ९.८% पुरुषांना नैराश्याचा (Depression) सामना करावा लागला. ही धक्कादायक आकडेवारी पुरुषांच्या मानसिक आरोग्याच्या गंभीर समस्येकडे लक्ष वेधते. अनेकदा दुर्लक्षित राहिलेल्या या विषयावर आता गांभीर्याने विचार करण्याची आणि वेळीच उपाययोजना करण्याची गरज आहे, असे मत मानसोपचारतज्ज्ञांनी व्यक्त केले आहे.

तज्ज्ञांचा गंभीर इशारा

मानसिक आरोग्य (Health) क्षेत्रातील तज्ज्ञ डॉ. ज्योती कपूर यांनी या आकडेवारीवर चिंता व्यक्त केली आहे. त्या म्हणाल्या, “नैराश्याने ग्रासलेल्या पुरुषांना वेळीच मदत मिळणे अत्यंत आवश्यक आहे. अनेकदा पुरुष आपल्या भावना व्यक्त करण्यास कचरतात किंवा त्यांना समाजात कमजोर समजले जाईल याची भीती वाटते. त्यामुळे अनेक पुरुष मनातच या वेदना आणि गोंधळ घेऊन जगत राहतात आणि त्यांच्या मानसिक आरोग्याची योग्य वेळी दखल घेतली जात नाही.” डॉ. कपूर पुढे म्हणाल्या की, समाजात पुरुषांबद्दल असलेल्या काही पारंपरिक विचारसरणीमुळे देखील ते आपल्या भावना मोकळेपणाने व्यक्त करत नाहीत, ज्यामुळे परिस्थिती अधिक गंभीर होऊ शकते.

या सर्वेक्षणातील आणखी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे केवळ १२.५% पुरुषांनी मानसिक आरोग्याच्या मदतीसाठी मानसोपचारतज्ज्ञांची भेट घेतली. याचा अर्थ असा की नैराश्याने त्रस्त असलेल्या बहुतांश पुरुषांना योग्य उपचार आणि समुपदेशन मिळत नाही. डॉ. शैलेश शर्मा, जे एक अनुभवी मानसोपचारतज्ज्ञ आहेत, त्यांनी यावर जोर दिला की, “पुरुषांना त्यांच्या मानसिक आरोग्याच्या समस्यांविषयी बोलण्यासाठी आणि मदत घेण्यासाठी सुरक्षित वातावरण निर्माण करणे गरजेचे आहे. मानसिक आरोग्यावर खुलेपणाने चर्चा करणे आणि आवश्यकतेनुसार व्यावसायिक मदत घेणे यात काहीही गैर नाही.”

पुरुषांच्या मानसिक आरोग्यावर धोका

डॉ. प्रीती सिंग, ज्या सामाजिक भावनेतून समुपदेशन करतात, त्यांनी सांगितले की, “२०१४-१५ च्या राष्ट्रीय कुटुंब आरोग्य सर्वेक्षणानुसार नैराश्याने त्रस्त पुरुषांची आकडेवारी ७.४% होती, जी आता वाढून ९.८% झाली आहे. याचा अर्थ असा आहे की पुरुषांमधील मानसिक आरोग्याच्या समस्या वाढत आहेत आणि याकडे तातडीने लक्ष देणे गरजेचे आहे.” डॉ. सिंग यांनी सामाजिक आणि कौटुंबिक स्तरावर पुरुषांना भावनिक आधार देण्याची गरज व्यक्त केली.

अखेरीस, हे आकडे आणि तज्ज्ञांची मते हे स्पष्टपणे दर्शवतात की पुरुषांच्या मानसिक आरोग्याची समस्या गंभीर आहे आणि यावर तातडीने उपाययोजना करणे आवश्यक आहे. समाजाने पुरुषांना त्यांच्या भावना व्यक्त करण्यासाठी आणि मानसिक आरोग्याची मदत घेण्यासाठी प्रोत्साहित केले पाहिजे. मानसिक आरोग्याबद्दल जागरूकता वाढवणे आणि मदतीसाठी उपलब्ध असलेल्या संसाधनांविषयी माहिती देणे हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, जेणेकरून अधिकाधिक पुरुष या गंभीर समस्येचा सामना करण्यासाठी पुढे येतील आणि एक निरोगी जीवन जगू शकतील.

Title: Silent Suffering, Confused Minds: Call for Timely Attention to Men’s Mental Health