Natural Gas | सध्याच्या गॅस टंचाईच्या आणि वाढत्या महागाईच्या पार्श्वभूमीवर एलपीजी (LPG), पीएनजी (PNG), सीएनजी (CNG) आणि एलएनजी (LNG) यांमधील फरक समजून घेणे खरोखरच महत्त्वाचे ठरते. नावांमध्ये साधर्म्य असल्यामुळे अनेकदा गोंधळ उडतो.
चला तर मग, या सर्व वायूंमधील मुख्य फरक, त्यांची वैशिष्ट्ये आणि त्यांचे उपयोग सोप्या भाषेत समजून घेऊया:
१. एलपीजी (LPG – Liquefied Petroleum Gas)
हा प्रोपेन आणि ब्युटेन वायूंचे मिश्रण असलेला गॅस आहे. यावर दाब देऊन तो सिलिंडरमध्ये द्रवरूपात साठवला जातो, ज्यामुळे त्याची वाहतूक करणे सोपे जाते. प्रामुख्याने घरगुती स्वयंपाकासाठी, तसेच हॉटेल आणि रेस्टॉरंट्समध्ये याचा मोठ्या प्रमाणावर वापर होतो. हा गॅस लाल रंगाच्या सिलिंडरमधून आपल्या घरापर्यंत पोहोचतो.
२. सीएनजी (CNG – Compressed Natural Gas)
हा एक संकुचित (दाब दिलेला) नैसर्गिक वायू आहे, ज्यामध्ये प्रामुख्याने ‘मिथेन’ असतो. हा पेट्रोल आणि डिझेलला एक उत्तम, स्वस्त आणि पर्यावरणास अनुकूल असा पर्याय आहे.कार, बस, रिक्षा आणि इतर सार्वजनिक वाहनांमध्ये इंधन म्हणून याचा वापर केला जातो. वाहनांमध्ये इंधन भरण्यासाठी सीएनजी स्टेशन किंवा पेट्रोल पंपांवर हा उपलब्ध असतो.
३. पीएनजी (PNG – Piped Natural Gas)
हा देखील सीएनजीप्रमाणेच नैसर्गिक वायू (मिथेन) आहे, परंतु तो सिलिंडरमध्ये न भरता थेट पाईपलाईनद्वारे पुरवला जातो. सध्या सरकार एलपीजी टंचाईवर मात करण्यासाठी याला सुरक्षित पर्याय म्हणून प्रोत्साहन देत आहे. घरगुती स्वयंपाकासाठी (किचनमध्ये) आणि कारखान्यांमध्ये इंधन म्हणून याचा वापर होतो. जसे घरात पाण्याचे कनेक्शन असते, तसेच गॅस कंपनीकडून थेट पाईपलाईनद्वारे हा गॅस घरात येतो.
४. एलएनजी (LNG – Liquefied Natural Gas)
हा नैसर्गिक वायू अत्यंत कमी तापमानाला (उणे १६२°C) थंड करून द्रवरूपात बदलला जातो. द्रवरूपात केल्यामुळे तो कमी जागा व्यापतो आणि त्याची साठवणूक व वाहतूक सोपी होते. याचा वापर प्रामुख्याने अवजड वाहने (मोठे ट्रक्स), जहाजे, वीज निर्मिती प्रकल्प आणि मोठ्या उद्योगांमध्ये केला जातो.
हे चारही वायू एकमेकांशी संबंधित इंधन पर्याय आहेत, फक्त ग्राहकांच्या वेगवेगळ्या गरजांनुसार त्यांचे स्वरूप आणि पुरवठ्याची पद्धत बदललेली असते.
