Land Measurement Rules Maharashtra | राज्याच्या भूमी अभिलेख विभागाने (Land Records Department) शेतजमिनीच्या पोटहिश्श्यांच्या (Sub-divisions) मोजणी प्रक्रियेत महत्त्वपूर्ण बदल केले आहेत. एकाच सर्व्हे किंवा गट क्रमांकातील जमिनीच्या तुकड्यांची (पोटहिस्सा) मोजणी करताना उद्भवणारे वाद कमी करण्यासाठी आणि प्रक्रियेत अधिक सुसूत्रता व पारदर्शकता (Transparency) आणण्यासाठी विभागाने एकत्रित मार्गदर्शक सूचना जारी केल्या आहेत. या नवीन नियमांमुळे जमीन मालकांचे हित जपले जाईल, अशी अपेक्षा आहे.
अर्जदारासाठी नवीन नियम
महाराष्ट्र जमीन महसूल नियम १९६९ (Maharashtra Land Revenue Rules 1969) नुसार पोटहिस्सा मोजणीचे नियम ठरवण्यात आले असले, तरी एकाच सर्व्हे किंवा गट क्रमांकात अनेक सहहिस्सेदार असल्याने आणि त्यांचे स्वतंत्र नकाशे नसल्यामुळे मोजणीवेळी हद्दी व क्षेत्रावरून वारंवार वाद निर्माण होतात. हे वाद टाळण्यासाठी भूमी अभिलेख विभागाने आता मोजणीच्या कार्यपद्धतीत सुधारणा केल्या आहेत. नवीन पद्धतीनुसार, ज्या शेतकऱ्याला आपल्या पोटहिश्शाची मोजणी करायची आहे, त्याला अर्ज करतानाच काही नवीन नियमांचे पालन करावे लागणार आहे.
अर्जदार शेतकऱ्याने आता मोजणी अर्जातच आपल्या जमिनीच्या चतुःसीमेला लागून असलेल्या सर्व शेजारील जमीन मालकांची (Neighbouring Landowners) नावे आणि पूर्ण पत्ते देणे बंधनकारक करण्यात आले आहे. यासोबतच, जागेचा कच्चा नकाशा (Rough Map) जोडून त्यावर चतुःसीमा आणि शेजारील जमिनी दर्शवाव्या लागतील. तसेच, ज्या जागेची मोजणी करायची आहे, त्याच जागेची पडताळणी व्हावी यासाठी खरेदीखत किंवा हक्क संपादनाचा इतर पुरावा (Proof of Ownership) अर्जासोबत जोडावा लागणार आहे. यामुळे चुकीची जागा दाखवून मोजणी करण्याचे फसवणुकीचे प्रकार टाळण्यास मदत होईल.
नोटीस, मोजणी प्रक्रिया आणि नकाशा प्रसिद्धी
अर्जदाराने दिलेल्या माहितीनुसार, भूमी अभिलेख विभागाकडून सर्व शेजारील जमीन मालकांना मोजणीची नोटीस स्पीड पोस्टाने (Speed Post) पाठवण्यात येईल. स्पीड पोस्टामुळे नोटीस मिळाल्याची पोच (Acknowledgment) विभागाला मिळेल आणि त्यानंतरच मोजणीची पुढील प्रक्रिया सुरू केली जाईल. मोजणीच्या निश्चित तारखेच्या सात दिवस आधी, ज्या जागेची मोजणी करायची आहे, त्या जागेवर मोजणी संदर्भातला एक फलक (Notice Board) लावणे बंधनकारक करण्यात आले आहे.
या फलकाचा तारीख आणि वेळेसह फोटो काढून तो विभागाच्या पोर्टलवर अपलोड करावा लागेल, जेणेकरून सर्वांना मोजणीची माहिती मिळेल. मोजणी पूर्ण झाल्यानंतर, तयार करण्यात आलेला जागेचा नकाशा (Map) संबंधित ग्रामपंचायत (Gram Panchayat) कार्यालयात आणि ‘आपली चावडी’ या पोर्टलवर दहा दिवसांसाठी प्रसिद्ध केला जाईल. हा नकाशा जीआयएस पोर्टलवरही (GIS Portal) अपलोड केला जाईल. या दहा दिवसांच्या कालावधीत जर कोणी मोजणीवर आक्षेप (Objection) घेतला, तर संबंधित भूमी अभिलेख अधिकारी त्यावर सुनावणी (Hearing) घेऊन अंतिम निकाल देतील. या सर्व सुधारित प्रक्रियेमुळे जमीन मोजणी अधिक पारदर्शक होईल आणि भविष्यातील वाद कमी होतील, अशी अपेक्षा आहे.
