Intermittent Fasting l आजच्या काळात, वजन कमी करण्यासाठी आणि तंदुरुस्त राहण्यासाठी ‘इंटरमिटंट फास्टिंग’ (Intermittent Fasting) एक लोकप्रिय उपाय म्हणून पुढे आले आहे. अनेक प्रसिद्ध व्यक्तींनी वजन घटवण्यामागे इंटरमिटंट फास्टिंगचा (Intermittent Fasting) हात असल्याचे सांगितले आहे.
परंतु, नवीन संशोधनात असे दिसून आले आहे की, ही पद्धत तरुण पिढीसाठी सुरक्षित नाही. याचा थेट परिणाम पेशींच्या (Cells) वाढीवर होऊ शकतो.
वयानुसार बदलणारे परिणाम :
जर्मनीतील टेक्निकल युनिव्हर्सिटी ऑफ म्युनिक (TUM)(Technical University of Munich (TUM)), एलएमयू हॉस्पिटल म्युनिक (LMU Hospital Munich) आणि हेल्महोल्ट्झ म्युनिकच्या (Helmholtz Munich) संशोधकांनी सांगितले आहे की, इंटरमिटंट फास्टिंगचा (Intermittent Fasting) प्रभाव वयानुसार बदलतो. प्रौढांसाठी ही पद्धत उपयोगी ठरू शकते, पण तरुणांसाठी ती योग्य नाही.
Intermittent Fasting l इंटरमिटंट फास्टिंग म्हणजे काय? :
या आहार पद्धतीत, दिवसातील फक्त ६ ते ८ तास खाणेपिणे असते आणि उर्वरित वेळ उपवास केला जातो. यामुळे मधुमेह (diabetes) आणि हृदयरोगाचा धोका कमी होतो आणि वजन नियंत्रणात राहते, असे मानले जाते. परंतु, तरुणांमध्ये याचे विपरीत परिणाम दिसून येत आहेत.
संशोधनातील निष्कर्ष :
‘सेल रिपोर्ट्स’ (Cell Reports) या जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या संशोधनानुसार, दीर्घकाळ इंटरमिटंट फास्टिंग (Intermittent Fasting) केल्याने तरुण उंदरांमध्ये इन्सुलिन तयार करणाऱ्या बीटा पेशींची (Beta Cells) वाढ खुंटते. संशोधक प्रा. स्टेफन हर्जिग (Prof. Stephan Herzig) म्हणाले, “आमच्या संशोधनात असे दिसून आले की, इंटरमिटंट फास्टिंग (Intermittent Fasting) प्रौढांसाठी फायदेशीर आहे, पण मुले आणि तरुणांसाठी ते धोकादायक ठरू शकते.”
अभ्यासाची पद्धत आणि परिणाम :
या अभ्यासात, तरुण, प्रौढ आणि वृद्ध उंदरांना एक दिवस अन्नाशिवाय ठेवण्यात आले आणि त्यानंतर दोन दिवस सामान्य आहार देण्यात आला. दहा आठवड्यांनंतर, प्रौढ आणि वृद्ध उंदरांमध्ये इन्सुलिनची संवेदनशीलता वाढलेली दिसली, ज्यामुळे त्यांचे चयापचय सुधारले. रक्तातील साखरेचे प्रमाण नियंत्रित ठेवण्यासाठी आणि टाइप-2 मधुमेह (Type-2 diabetes) टाळण्यासाठी हे महत्त्वाचे आहे. मात्र, किशोरवयीन (Teenage) उंदरांमध्ये बीटा पेशींचे (Beta Cells) कार्य कमी झाले आणि इन्सुलिनचे उत्पादनही घटले.
तरुणांमध्ये इन्सुलिनचे उत्पादन कमी होण्याची कारणे :
संशोधक लिओनार्डो मट्टा (Leonardo Mट्टा) यांच्या मते, “सामान्यपणे असे मानले जाते की इंटरमिटंट फास्टिंग (Intermittent Fasting) बीटा पेशींसाठी (Beta Cells) चांगले असते, परंतु तरुण उंदरांमध्ये उपवासानंतर इन्सुलिन बनवण्याची क्षमता कमी झाल्याचे आम्हाला आढळले.” याचे कारण शोधले असता, वैज्ञानिकांना आढळले की तरुण उंदरांच्या बीटा पेशी (Beta Cells) पूर्णपणे विकसित झालेल्या नव्हत्या. मानवी ऊतींच्या (Tissue) डेटाशी तुलना केल्यावरही असेच आढळून आले की, टाइप-1 मधुमेह (Type-1 diabetes) असलेल्या रुग्णांमध्ये बीटा पेशींची वाढ थांबलेली असते.
या संशोधनातून हे स्पष्ट होते की, इंटरमिटंट फास्टिंग (Intermittent Fasting) प्रौढ आणि वृद्धांसाठी फायदेशीर असले तरी, लहान मुले आणि तरुणांसाठी ते धोकादायक ठरू शकते. त्यामुळे, कोणत्याही प्रकारची आहार पद्धती सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
