Bank Locker Gold Limit | बँक लॉकर हे दागिने आणि मौल्यवान वस्तू ठेवण्यासाठी सर्वात सुरक्षित ठिकाण मानले जाते. मात्र, अनेक ग्राहकांना बँक लॉकरमध्ये नेमके किती सोने ठेवता येते आणि नुकसान झाल्यास बँक किती भरपाई देते, याच्या आरबीआयच्या (RBI) अधिकृत नियमांची सविस्तर माहिती नसते. बँक लॉकरमधील सोन्याच्या साठवणुकीबाबत रिझर्व्ह बँकेचे नियम नेमके काय सांगतात, ते सविस्तर जाणून घेऊया:
१. बँक लॉकरमध्ये सोने ठेवण्यावर मर्यादा आहे का?
नाही, कोणतीही मर्यादा नाही.
भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) नियमांनुसार, बँक लॉकरमध्ये तुम्ही कितीही प्रमाणात सोने किंवा चांदी ठेवू शकता, यावर कायदेशीररित्या कोणतीही कमाल मर्यादा (Maximum Limit) घालण्यात आलेली नाही. तुमच्या लॉकरच्या आकारमानानुसार आणि क्षमतेनुसार तुम्ही त्यात दागिने साठवू शकता.
विशेष म्हणजे, तुमच्या लॉकरमध्ये तुम्ही नेमके काय आणि किती वजनाचे दागिने ठेवले आहेत, याची विचारणा करण्याचा किंवा त्याची तपासणी करण्याचा बँकेला कोणताही अधिकार नसतो.
२. लॉकरमधील सोन्याचा विमा बँक उतरवते का?
नाही, बँक विमा उतरवत नाही.
हा एक अत्यंत महत्त्वाचा नियम आहे जो बऱ्याच ग्राहकांना माहीत नसतो. बँक तुम्हाला फक्त सुरक्षित जागा (लॉकर) भाड्याने देते. लॉकरच्या आत काय ठेवले आहे याची नोंद बँकेकडे नसते. त्यामुळे, लॉकरमधील वस्तूंचा कोणताही विमा बँक स्वतःहून उतरवत नाही.
३. चोरी किंवा नुकसान झाल्यास बँक किती भरपाई देते?
आरबीआयच्या सुधारित नियमांनुसार, जर बँकेच्या कर्मचाऱ्यांच्या निष्काळजीपणामुळे, चोरी, दरोडा, आग किंवा इमारती कोसळल्यामुळे लॉकरमधील सामानाचे नुकसान झाले, तर बँकेची जबाबदारी मर्यादित असते:
आरबीआयचा १०० पट भरपाईचा नियम:
लॉकरचे जेवढे वार्षिक भाडे (Annual Rent) असेल, त्याच्या जास्तीत जास्त १०० पट (100 Times) एवढीच रक्कम भरपाई म्हणून देण्यास बँक कायदेशीररित्या बांधील असते.
उदाहरणार्थ: जर तुमच्या लॉकरचे वार्षिक भाडे ₹३,००० असेल, तर बँक तुम्हाला जास्तीत जास्त ₹३,००,००० (३ लाख रुपये) पर्यंतच भरपाई देईल. मग तुमच्या लॉकरमधील सोन्याची किंमत ₹२० लाख असो वा ₹५० लाख, बँक ३ लाखांपेक्षा जास्त भरपाई देणार नाही.
अपवाद (नैसर्गिक आपत्ती): जर नुकसान भूकंप, पूर किंवा वीज पडणे यांसारख्या नैसर्गिक आपत्तींमुळे (Act of God) झाले असेल, तर बँक कोणत्याही भरपाईसाठी जबाबदार असत नाही.
४. सुरक्षिततेसाठी काय करावे?
जर तुमच्याकडे लॉकरमध्ये मोठ्या प्रमाणावर सोन्याचे दागिने असतील, तर ग्राहकांनी खालील उपाय योजना कराव्यात:
ज्वेलरी इन्शुरन्स (Jewelry Insurance): तुमच्या महागड्या दागिन्यांचा एखाद्या खाजगी विमा कंपनीकडून स्वतंत्र ‘लॉकर इन्शुरन्स’ किंवा ‘ज्वेलरी इन्शुरन्स’ उतरवून घ्यावा.
मूल्यमापन प्रमाणपत्र (Valuation Certificate): मान्यताप्राप्त सराफाकडून दागिन्यांचे मूल्यांकन करून त्याचे प्रमाणपत्र आणि फोटो स्वतःकडे सुरक्षित ठेवावेत.
५. घरात सोने ठेवण्याचे प्राप्तीकर (Income Tax) नियम
बँक लॉकर आणि घरात सोने ठेवण्याच्या नियमांमध्ये फरक आहे. केंद्रीय प्रत्यक्ष कर मंडळाच्या (CBDT) मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, घरात खालील मर्यादेत सोने असल्यास आयकर विभाग ते जप्त करू शकत नाही किंवा मूळ स्त्रोताची चौकशी करत नाही:
विवाहित महिला: ५०० ग्रॅम सोन्याचे दागिने.
अविवाहित महिला: २५० ग्रॅम सोन्याचे दागिने.
पुरुष (विवाहित किंवा अविवाहित): १०० ग्रॅम सोन्याचे दागिने.
जर तुमच्याकडे या विहित मर्यादेपेक्षा जास्त सोने असेल, तर तुमच्याकडे त्याचा रीतसर खरेदीचा स्रोत, कुटुंबातील वारसाहक्क दस्तऐवज (Inheritance Documents) किंवा खरेदीचे पक्के जीएसटी (GST) बिल असणे अनिवार्य आहे. वैध कागदपत्रे असल्यास तुम्ही घरातही कितीही सोने ठेवू शकता.
News Title: Bank Locker Gold Limits RBI Rules
