RBI UPI Rules | देशात वाढत्या डिजिटल फसवणुकीच्या पार्श्वभूमीवर रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) कडून एक महत्त्वाचा प्रस्ताव समोर आला आहे. या प्रस्तावानुसार, 10 हजार रुपयांपेक्षा जास्त रकमेच्या UPI पेमेंटसाठी “1 तासाचा कूलिंग पीरियड” लागू केला जाऊ शकतो. म्हणजेच, पैसे खात्यातून डेबिट होतील; पण समोरील खात्यात जमा होण्यासाठी काही वेळ लागू शकतो.
हा नियम अद्याप प्रस्तावित टप्प्यात असून, ऑनलाइन व्यवहार अधिक सुरक्षित करण्यासाठी हा बदल करण्यात येणार आहे. वाढत्या सायबर फ्रॉडच्या घटनांमुळे RBI ने हे पाऊल उचलले आहे.
हा नियम का आवश्यक ठरला? :
डिजिटल व्यवहार वाढल्यामुळे सायबर फसवणुकीतही मोठी वाढ झाली आहे. 2025 मध्ये लाखो फसवणुकीचे प्रकार समोर आले असून, हजारो कोटींचे नुकसान झाल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे. विशेषतः 10 हजार रुपयांवरील व्यवहारांमध्ये फसवणुकीचे प्रमाण अधिक आढळले आहे.
यामुळे एकीकडे डिजिटल पेमेंटला प्रोत्साहन देताना दुसरीकडे त्याची सुरक्षा वाढवणे गरजेचे झाले आहे. म्हणूनच RBI कडून “डिले मेकॅनिझम” आणण्याचा विचार सुरू आहे.
RBI UPI Rules | काय असेल ‘1 तासाचा ब्रेक’ नियम? :
नवीन नियमानुसार, जर तुम्ही 10,000 रुपयांपेक्षा जास्त रक्कम UPI द्वारे ट्रान्सफर केली, तर रक्कम तुमच्या खात्यातून त्वरित डेबिट होईल. मात्र समोरील खात्यात जमा होण्यासाठी साधारण 1 तास लागू शकतो
या एका तासाच्या कालावधीत जर व्यवहार संशयास्पद वाटला, तर तो थांबवण्याची संधी मिळेल. यामुळे सायबर फसवणुकीपासून मोठ्या प्रमाणात बचाव होऊ शकतो.
‘वन-क्लिक’ सेफ्टी फीचर :
RBI च्या या प्लॅनमध्ये आणखी एक महत्त्वाचं फीचर असू शकतं. “वन-क्लिक ब्लॉक”. जर एखाद्या युजरला फसवणुकीची शंका आली, तर तो एका क्लिकवर UPI, नेट बँकिंग, डेबिट/क्रेडिट कार्ड हे सर्व तात्काळ ब्लॉक करू शकतो. त्यामुळे नुकसान होण्याआधीच व्यवहार थांबवता येईल.
RBI सायबर भामट्यांवर आळा घालण्यासाठी संशयास्पद खात्यांवर विशेष लक्ष ठेवणार आहे. एखाद्या खात्यात अचानक मोठ्या रकमेचे व्यवहार वाढले, तर त्या खात्याची चौकशी केली जाईल. e-KYC योग्य नसल्यास अशी खाती बंद करण्याची कारवाईही होऊ शकते.
हा नियम लागू झाल्यास काहींना पेमेंट उशिरा मिळाल्यामुळे गैरसोय होऊ शकते. मात्र, बहुतेक तज्ज्ञांच्या मते सुरक्षिततेसाठी हा “1 तासाचा ब्रेक” अत्यंत फायदेशीर ठरू शकतो.